304 Begriffe, deren Artikel beim Import verlorenging. Ihr Text
gehörte nachweislich dem vorherigen Eintrag; der eigene steht im PDF vor
dem Spaltenumbruch. Eintragen, was du weißt – der Rest bleibt leer.
âbâ-ı seb’a
S. 16 · TRM_0010
Nachbareinträge im Lexikon:
abdal Genel olarak, dünya ilgilerinden kurtularak kendisini Allah yoluna adayan ve ‘ricâlü’l-gayp’ diye adlandırılan evliya zümresi içinde yer alan sufi veya erenler. Abdal, Türkler aras…
Abdalân (Abdallar) Türkiye, Azerbaycan, İran, Afganistan ve Doğu Türkistan’da yaşayan Türk asıllı kimi topluluklara verilen ad. XIII-XVII. yüzyıllarda Anadolu ve Rumeli’de bulunan Şii-Bâtıni bir derv…
Abdal Musa postu
S. 26 · TRM_0027
Nachbareinträge im Lexikon:
Abdal Musa velayetnamesi XV. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen; genel hatlarıyla Abdal Musa’nın doğumuyla başlayıp Teke yöresine gelişi ve buralarda gösterdiği kerametlerle devam ederek halifelerine icazet …
abdal sırrı Kimi Bâtıni tarikat mensuplarının kendilerinden olmayanlardan saklamak konusunda ifrat derecesinde taassup gösterdikleri ve sır dedikleri tarikat hususiyetleri. Başkalarının kendi …
âb-ı hayat
S. 31 · TRM_0036
Nachbareinträge im Lexikon:
abdest erkânı Alevilik-Bektaşilik inancında âb-ı hayat, yaratıcıya ait sırları kavrama gücü, bâtını anlayan sezgisel akıl veya uyarıcıdan alınan bilgi olarak algılanır. Âb-ı zindegi, âb-ı bekâ, …
âb-ı hayavân Gönül bilgisi yani “irfan”ın müteradifi olarak kullanıldığı gibi nurun ışıltısı ve ilahi tecelliler için de kullanılır. Özellikle şiir olmak üzere edebiyatta, sevgilinin dudağı anl…
âb-ı hayavân
S. 32 · TRM_0041
Nachbareinträge im Lexikon:
âb-ı kevser Cennet’te aktığına inanılan şarap ve içki karşılığında kullanılır. Bu içkiyi, Cennet’te Ali, kendisini sevenlere ve kendi yolundan gidenlere sunacak şeklinde bir inanç vardır. Bu n…
âb-ı revan Ezelî ilgi ve irtibattan haberdar olma. Arka arkaya gelen gönül rahatlığı, ferahlık ve iç açıklığı hâli. Yârim senden ayrılalı Hayli zaman oldu gel gel Bak gözümden akan yaşlar Ab-…
adab
S. 33 · TRM_0049
Nachbareinträge im Lexikon:
adab Gözönünde tutulması gereken esaslar, görgü kuralları gibi anlamları içerir. Tarikat mensuplarının uymak zorunda olduğu bu görgü kurallarına “adab-ı sufiyye”, “adab-ı tarikat”, “ada…
adab-erkân Tarikat nizamnamesi veya yol mensuplarının “insan-ı kâmil” oluncaya kadar uymaları gereken kurallar. Diğer tasavvufi yapılarda olduğu gibi, Alevilik ve Bektaşilikte de adab-erkân, …
adak kurbanı
S. 36 · TRM_0065
Nachbareinträge im Lexikon:
Âdem (adam) İnsanlığın babası, ilk insan, kişi, adam. Allah’ın eşref-i mahlukat olarak yarattığı insan. Kur’an’da (A’raf/179), kalpleri olduğu hâlde anlamayan, gözleri olduğu hâlde hikmetleri …
âdem-i mana Her şeyin aslını bilen, mana âlemine aşina kişi. Mana adamı. Hakiki insan. İnsan-ı kâmil. Nüsha-i vahdet âdemdir Nefha-i kudret âdemdir Âdem’den gayri ademdir Gel âdeme er bu deme …
agâh
S. 37 · TRM_0070
Nachbareinträge im Lexikon:
agâh Bir şeyin sırrına vâkıf olan, uyanık, bilgili, vâkıf. Halden anlayan, doğru yolu gösteren, manen ve maddeten darda kalanların imdadına yetişen bilgin ve olgun Hak adamı, hoşgörülü …
agâhcan(agâh kişi) Arif, uyanık, bilen, sezen kişi. Hakikat yolunu bilen kimsede bu özellikler bulunur ve bu durumda olan kişilere de agâhcan veya agâh kişi denir.…
agâhcan(agâh kişi)
S. 38 · TRM_0078
Nachbareinträge im Lexikon:
ağzı kara Bazı Tahtacı zümrelerinde ikrarı alınmamış, ikrar vermemiş kişilere verilen ad. bk. ikrar alma…
ahad Varlık birliği anlamında Tanrı. Tanrı’nın sırf zatının ismi. Hiçbir şekilde çokluk ve adet fazlalığı düşünülmeyen halis ve mutlak tek.…
Ahi baba
S. 40 · TRM_0091
Nachbareinträge im Lexikon:
Ahi Evran (Evren) Ahilik teşkilatının Anadolu’daki kurucularından ve debbağ esnafının piri. Asıl adı Şeyh Nasirüddin Mahmud Ahi Evran b. Abbas olup Ahi Evran (Evren) adıyla tanınır. Tarihî bir hüviy…
Ahi Evran tekkesi Horasan erenlerinden Anadolu Ahilerinin piri Ahi Evran tarafından kurulan, Ahilik örgütünün sürekliliğini sağlayan yerel tekke ve zaviyelerin bağlı bulunduğu, Kırşehir’deki ana tek…
ahiret adamı
S. 52 · TRM_0106
Nachbareinträge im Lexikon:
ahiyan bk. ahi…
ahiyan-ı Rum Anadolu ahileri. bk.Ahilik…
ahz-ı feyz
S. 54 · TRM_0125
Nachbareinträge im Lexikon:
akıl kıblesi Kıble sıralamasında yer alan ve insanın beyni, düşüncesi olarak algılanan çerağ, post veya mürşit. bk.kıble…
akl-ı cüzi bk.akl-ı maâş akl-ı evvel:1. Diğer bütün şeylerin onun aracılığıyla yaratıldığı kabul edilen ilk akıl. Allah’ın ilk yarattığı şey. 2. Uluhiyet mertebesi. Vücut bu mertebede kendisi…
akkapı
S. 55 · TRM_0129
Nachbareinträge im Lexikon:
akkapı Hacı Bektaş Veli Dergâhı’nın; çevresi işlenmiş taşlarla süslü, kemerinin kilit taşında Selçukluların çifte kartal kabartması bulunan büyük giriş kapısına verilen isim.…
aklanma Dâr’da hak teslimi yapılıp rızalık alınması hâlinde ortaya çıkan durum.…
âlem-i emr
S. 60 · TRM_0161
Nachbareinträge im Lexikon:
âlem-i melekût Allah’ın mutlak hükümdar olduğu âlem. Bu âlem ruhlar âlemidir. Aynı anlamda âlem-i gayb, sidretü’l-müntehâ gibi terimlerin de kullanıldığı görülür. Ruhlar âlemi, varoluş bakımından…
âlem-i nasût Mülk âlemi. Görünen madde âlemi. Aynı anlamda âlem-i hiss ve âlem-i kevn ü fesâd terimlerinin de kullanıldığı görülür. bk. nasût…
Ali divanı
S. 75 · TRM_0180
Nachbareinträge im Lexikon:
Ali divanı Tarikat. Ayin-i cem. Hz. Ali’nin huzuru olarak algılanan meydan.…
Ali el-Murtaza postu Çerağ tahtının solunda bulunan rehber postu. bk. Ali postu…
Ali Nur semahı
S. 77 · TRM_0188
Nachbareinträge im Lexikon:
Ali Nur semahı Fatma Ana semahı adıyla da bilinen, Muhammed- Ali-Fatma üçlüsünü konu edinen ve kırk yaşın üzerinde üç bacı tarafından dönülen semah. Ali Nur semahı üç bölümden oluşur: Ağırlama, c…
Ali postu Meydandaki on iki post sıralamasında yer alan rehber makamı.…
Allah adamı
S. 82 · TRM_0198
Nachbareinträge im Lexikon:
Allah’ta erime Hakk’la Hak olma.…
alp tipi Yiğit, kahraman, cesur, zorlu kimse. D. Kaya’ya göre Alp tipi geniş mekân insanıdır, hırslıdır ve durağan değil aktif karakterlidir. Daima fetihler peşindedir. Türk kültüründe alp …
Anadolu Bacıları
S. 87 · TRM_0216
Nachbareinträge im Lexikon:
Anadolu Bacıları bk.Bâcıyân-ı Rum…
Anadolu Gazileri Anadolu’nun ve Rumeli’nin Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında önemli rol oynayan alperenler. Bunlara Abdalan-ı Rum veya Gaziyan-ı Rum da denilir. Yine bunlara Alpler veya Alperenler …
Anadolu Gazileri
S. 88 · TRM_0221
Nachbareinträge im Lexikon:
animizm Daha çok ruhsal varlıklarla ilgili doktrine verilen ad. Dinin menşei ile ilgili ortaya atılan teorilerden biri. Animizm anlayışında, kainattaki her nesnenin bir kutsal varlık veya …
Anka Halk arasında ismi olup cismi bulunmayan mitolojik bir kuşa verilen isim. Örneği az bulunan şeyler hakkında da kullanılır. İnanca göre, Kafdağında yaşayıp tüyleri renkli ve süslü, …
arınma
S. 92 · TRM_0240
Nachbareinträge im Lexikon:
arif Allah’ın; gönül bilgisine, duyarlılık ve derinlik aşamalarına inerek yaratıcının kendisiyle bütünleşmesine izin verdiği ve bu yolla, kendi yüce varlığını görebilmesi lütfunu sağlad…
arifan Bilgi sahibi olan kimseler, ermişler.…
arş-ı âlâ(arş-ı âzam, arş-ı hudâ)
S. 93 · TRM_0248
Nachbareinträge im Lexikon:
arş-ı âlâ(arş-ı âzam, arş-ı hudâ) Göğün en yüksek katı. Tanrı katı.…
arş-ı kerim Ayrıntılı bir şekilde her şeyi kuşatan nefsi külli.…
aşçı baba postu
S. 95 · TRM_0263
Nachbareinträge im Lexikon:
aşçı baba postu Meydandaki on iki post sıralamasında yer alan, seyyit Ali Sultan makamı.…
aşere deccâcetü’z-zekiyye Nusayrilerde on intikal devresi makamı olup “Muhammed ibni Ebâbekir”e aittir.…
aşere deccâcetü’z-zekiyye
S. 96 · TRM_0268
Nachbareinträge im Lexikon:
aşevi babası bk.aşçı baba âşık:1. Halk edebiyatında saz şairi anlamında, yaygın olarak âşık terimi kullanılır. Hece ölçüsüyle ve halkın anlayabileceği sade bir dille şiirler söyleyen, saz eşliğ…
âşık edebiyatı 1. Köy ve oymak şairleri, 2. Şehir ve kasaba şairleri, 3. Yeniçeri şairleri. Pertev Naili Boratav ise konuya daha geniş açıdan bakarak onları beş gruba ayırmıştır. 1. Din ve tasavv…
aşk olsun
S. 102 · TRM_0293
Nachbareinträge im Lexikon:
aşure Hicri takvimin ilk ayı olan muharrem ayının onuncu gününe verilen isim. “Aşure günü”, kendisinde yaşandığı kabul edilen pek çok hadiseden dolayı neredeyse bütün semavi inanç ve gel…
aşure bitiş gülbangı Aşure yendikten sonra mürşit tarafından okunan gülbang.…
at
S. 106 · TRM_0307
Nachbareinträge im Lexikon:
ateşgâh bk. ateşgede…
ateşgede Ateşhâne, ateşgâh. 1. Mecusi mabedi. Ateşperestlerin ibadethanesi. Bu mabette sürekli ateş yanar. 2. Gönül, aşk âlemi, Hak aşkı. Mecusi mabedindeki ateş sürekli yandığı gibi aşk at…
Ay
S. 107 · TRM_0318
Nachbareinträge im Lexikon:
Ay Hz. Ali. Kimi Alevi-Bektaşi gruplarında Ay’a, geceleyin de görmeyi sağlayan kutsal, sevimli bir yıldız olarak, Ali’nin sureti “Ay Ali” olarak saygı gösterilir. Ay aynı zamanda takv…
ayakçı Meydan hizmetlerini gören, postları seren görevli. Diğer bir ifade ile tekkelerde temizlik vs. sıradan işleri gören talip. Bektaşilerde yeni ikrar etmiş olan ayakçılar, bu işlerde …
ayakçı
S. 108 · TRM_0327
Nachbareinträge im Lexikon:
aydaş aşı Tahtacılarda aydaş olmuş (zayıf, çelimsiz, her zaman hastalanan) çocuğun iyileştirilebilmesi için uygulanan dinsel-büyüsel bir uygulama. Çocuk üç yol ağzına götürülüp içi boş bir k…
Aydınlı Aydın’daki Hacı Emirli ocağına bağlı bulunan Tahtacı oymaklarından biri. Bunların önce Çukurova ve Mersin bölgesinden Aydın taraflarına daha sonra tekrar Aydın’dan bu bölgeye geldi…
ayne’l-yakin
S. 112 · TRM_0343
Nachbareinträge im Lexikon:
ay ve gün Ay Hz. Ali, Gün (Güneş) ise Hz. Muhammed için kullanılır. ayyar:1. Fütüvvet ehlinden olan cömert, cesur, fedakâr ve eli kılıçlı bazı sufilere verilen ad. 2. Orta Çağ’da Bağdat dola…
Aziziyye Rifaiyye tarikatının bir koludur. İzzettin Abdü’l-Aziz b. Ahmet ed-Dirini (ö. 1295)’ye izafe edilmektedir. bk.Rıfailik…
Aziziyye
S. 113 · TRM_0345
Nachbareinträge im Lexikon:
Aziziyye Rifaiyye tarikatının bir koludur. İzzettin Abdü’l-Aziz b. Ahmet ed-Dirini (ö. 1295)’ye izafe edilmektedir. bk.Rıfailik…
ba Varlıkta ikinci mertebeyi teşkil eder. Ba ile yaratılmışların hepsine işaret olunur. ba noktası:1. Ba harfi, besmelenin simgesi olarak kabul edilir ve bu harfe gelince besmele çeki…
babalar Bektaşiliği
S. 122 · TRM_0363
Nachbareinträge im Lexikon:
babalar Bektaşiliği bk. Babagan kolu babalık:1. Tarikat yolunda baba olmanın gereklerini yerine getirme; babanın görevi. 2. Dervişlikte başarı gösteren kişi, bundan sonra “Babalık” görevini icra eder.…
babalık icazetnamesi Mürşid olarak görevlendirilen babalara verilen belge.…
Balı Şeyh
S. 135 · TRM_0402
Nachbareinträge im Lexikon:
Balı Şeyh bk: Şeyh Balı…
bank bk. gülbank…
başbaba
S. 138 · TRM_0418
Nachbareinträge im Lexikon:
Bâtıniyye Kur’an ve Hadislerin, zahiri anlamlarının bulunduğunu ve bunların gerçek manasının ancak te’vil yoluyla anlaşılabileceğini savunan dinî akımlara, XII. yüzyıldan itibaren verilen ge…
batn Karın, iç. Zahr, Kur’an’ın lafzı, batn ise te’vilidir. Yine kıssa şeklen “zahr” iken, ondan alınacak nasihata “batn” denmiştir. Kur’an’ın okunmasına (tilavetine) zahr, okunan ayet …
beka
S. 143 · TRM_0429
Nachbareinträge im Lexikon:
beka Kişinin kötü huylardan kurtulup iyi huyları edinmesi. Kötü huyları terk edip, yaratıcının sıfat ve vasıflarıyla süslenmesi. İnsana ait bütün özelliklerden sıyrılıp çıkma, tanrısal …
bekâr bk. mücerred…
bekâr
S. 144 · TRM_0435
Nachbareinträge im Lexikon:
Bektaşi Bektaşiliği benimsemiş olan kimse, topluluk. Kendine has bir anlayışı âdâp-erkan ve felsefesi olan Bektaşiliğe mensup insanlar, “Bektaşi” olarak adlandırılır. Bektaşi, Allah ile sa…
Bektaşi divanisi Özellikle Kars, Erzurum, Ağrı ve Artvin olmak üzere doğu illerinde icra edilen bir âşık makamı.…
Bektaşinin çapası, Mevlevinin çivisi
S. 152 · TRM_0446
Nachbareinträge im Lexikon:
belbağı Korkmaz’a göre, ikrar töreninde mürşid tarafından uyarılan canın beline sarılmadan tığbente atılan, zina yapmamak ve bu yolda kendini kontrol etmek anlamında beline sahip olmak içi…
bel evladı Hacı Bektaş Veli’nin soyundan geldikleri iddiasında olan Çelebiyan (Çelebiler) kolundan her bir derviş. bk. baba bel evladı.…
bel oğlu
S. 153 · TRM_0448
Nachbareinträge im Lexikon:
bel evladı Hacı Bektaş Veli’nin soyundan geldikleri iddiasında olan Çelebiyan (Çelebiler) kolundan her bir derviş. bk. baba bel evladı.…
belhî Bektaşi külahı. bk. edhemî…
beste dehan
S. 155 · TRM_0467
Nachbareinträge im Lexikon:
beste dehan Ağzı bağlanmış, susmuş.…
bestedil Gönlü birbirine bağlı.…
bestedil
S. 156 · TRM_0472
Nachbareinträge im Lexikon:
beş taş Hacıbektaş ilçesinde bulunan ve rivayete göre Hacı Bektaş Veli’nin ilişkilerinde tanıklık yapan beş taşa verilen ad. Rivayete göre, Hacı Bektaş Veli, İdris ve Kadıncık Ana’nın evin…
beş yetim bk. eytam-ı hamse…
betriye
S. 158 · TRM_0480
Nachbareinträge im Lexikon:
Beyhesiyye Hariciliğin kollarından biri. Ebû Beyhes Heysem b. Câbir’e nisbetle bu adı alan fırkaya göre iman, ilim, ikrar ve amelden meydana gelir. Dolayısıyla bi kimse Allah’ı, peygamberleri…
beyt Ev, kalp. Beytü’l-mamur: Allah’ın yerden göğe yükseltip kendi nefsine tahsis ettiği mahaldır. Yere göğe sığmayan Allah, mümin kulunun kalbine sığar, “mü’minin kalbi, Allah’ın evidi…
Boz Atlı Hızır
S. 163 · TRM_0511
Nachbareinträge im Lexikon:
bismillah Boz Atlı Yol İyesi, İslamiyetin kabulünden sonra darda kalanın imdadına yetişen Hızır’a dönüşmüştür. Masal, efsane ve halk hikayelerinde kahramana yardıma gelen Hızır, nur yüzlü, a…
Bozok semahı Malatya yöresinde yaygın ve Arguvan semahını andıran, ellerdeki vurgu ile belirgin, üç erkek tarafından dönülen bir semah türü.…
Burak
S. 165 · TRM_0520
Nachbareinträge im Lexikon:
Burak Hz. Muhammed’i Miraç Gecesi taşıyan hayvana verilen isim. Kelime olarak “berk”ten türediği belirtilir. Kur’an-ı Kerim’de adı geçmez. Katırdan küçük, eşekten büyük, renginin beyaz o…
burc-ı hamel Koyun burcu. Gökte, koyuna benzetilen bir yıldız kümesi. Güneş, bu burca girince geceyle gündüz bir olur ve ilkbahar mevsimi girer. bk. Nevruz…
burc-ı hamel
S. 166 · TRM_0526
Nachbareinträge im Lexikon:
bûy-ı Cennet Cennet kokusu.…
buyruk Alevi inancının tezahürü olarak ortaya konulan ve velayet, pire bağlanma, zikir, tövbe, murakabe, tevazu, ilahi aşk, insan-ı kâmil, Oniki İmam, On Dört Masum, On Yedi kemer-best, y…
buyruk hakkı
S. 167 · TRM_0529
Nachbareinträge im Lexikon:
buyruk hakkı Kimi yörelerde pire her yıl talip tarafından verilmesi gerekli olan maddi (para ve mal olarak) değerlere verilen ad. Hakkullah da denir. bk. hakkullah…
bülbül Uçan bir kuş olarak algılanan insan ruhunun simgesi; ruh kuşu.…
bülbül
S. 168 · TRM_0533
Nachbareinträge im Lexikon:
büyük buyruk Kimi Aleviler tarafından Menakıbü’l-Esrar ve Behçetü’l- Ahbâr adlı eser büyük buyruk olarak kabul edilir. bk. buyruk, küçük buyruk…
Cafer-i Sadık Baba tarafından Hz. Ali, anne tarafından ise Hz. Ebubekir’e uzanan bir soy kütüğüne sahip olan Cafer-i Sadık, Şianın altıncı imamıdır. Yaşadığı süre zarfında halifelik çekişmelerin…
Caferilik
S. 170 · TRM_0537
Nachbareinträge im Lexikon:
Caferilik Şianın günümüze ulaşan üç büyük fırkası Zeydiyye, İsmailiyye ve İmamiyye (İsnâaşeriyye) denibarettir. Bunlardan İsnâaşeriyye (İmamiyye) XX. yüzyılda dünya Müslümanlarının yaklaşık …
cahil Cem ayinine girmeyen erişkin.…
can aşı
S. 172 · TRM_0548
Nachbareinträge im Lexikon:
can-baş: (kelle-paça) Kimi yörelerde cem ayininde tığlanan (kesilen) kurbanın kelle ve paçasının pişirilerek yenmesi ve bu sırada yapılan cem ayinini belirtmek için söylenen söz. Can-baş’ın, bazı yörele…
can cana “İki tarikat ehli baş başa, birlikte” anlamında kullanılır.…
Carudiyye
S. 173 · TRM_0562
Nachbareinträge im Lexikon:
Carudiyye Zeydiyye mezhebinin kollarından bir tanesidir. Kurucusu, Ebu Carud Ziyad b. El-Munzir’dir. Bu gruba göre, Hz. Peygamber Ali’yi isim olarak değil vasıf olarak imam tayin etmiştir. O…
Cavidanilik Hurremilerin Bâbekilere verdiği ad. Hurremilerin Bâbek’ten önceki başkanları Câvidân adını taşıyordu. Genç Bâbek’i o yetiştirmişti. Câvidân’ın ölümünden sonra Bâbek’e aşık olan Câv…
cemal
S. 179 · TRM_0578
Nachbareinträge im Lexikon:
cemaat Tarikat, yol ehli insanların oluşturduğu topluluk. cemal:1. İki türlü cemal olduğu belirtilir, birincisi halkın bildiği güzellik, ikincisi hakiki güzellik. Bu da her uzvun, olması …
cemale kavuşma bk. Hakk’a yürüme…
cemale kavuşma
S. 180 · TRM_0583
Nachbareinträge im Lexikon:
cemevi Cem için özel olarak yapılmış bağımsız yapı. “Âdet, görenek, ibadet şekli” anlamındaki “ayin” ile “toplamak, toplantı” manasındaki “cem” kavramının terkibi ile Alevilerin ibadet an…
Cemiliyye Rıfaiyye tarikatının bir kolu. bk. Rıfailik cemiyet:1.Toplantı, dernek, cem, toplum. 2. Derli toplu, düzenli ve huzurlu olma. Masivâdan yüz çevirme ve dikkati Allah’a teveccüh nokt…
cönk İçinde halk şairlerine ait eserlerin, türkü, mani, destan, fıkra, hikaye, dua ve hutbe gibi yazanı belli olmayan anonim manzum ve mensur ürünlerin yer aldığı, aşağıdan yukarı doğru…
Cuma akşamı Kimi Tahtacı gruplarında perşembeyi cumaya bağlayan gece düzenlenen cem töreni. Musahiplilerin yanında musahibi olmayanların da katılabildiği bu cemde, topluluk içindeki sorunlar g…
cûş
S. 189 · TRM_0621
Nachbareinträge im Lexikon:
cûş Hak âşığının Tanrı’nın güzelliği karşısında kendinden geçerek her nesnede O’nu, Onda da her nesneyi görmesi durumu.…
cübbe Bektaşi tarikatının vazgeçilmez ögelerinden biri olarak kabul edilen cübbeyi, bizzat Allah tarafından Hz. Peygamber’e hediye edilen, ondan da ehlibeyte bırakılan manevi bir miras o…
cünüplük
S. 192 · TRM_0629
Nachbareinträge im Lexikon:
cünüplük Tarikata, yola girerken verdiği sözden dönme durumu. Görgüde verilen sözün bozulması, yani tarikat zinası yapma.Bu tür cünüplük yıkanmakla temizlenmez. Ancak mürşit veya dede huzur…
çağırma Sesli bir şekilde buyruk, nefes vb. şeyler okuma.…
çâr anasır (çâr unsur)
S. 194 · TRM_0645
Nachbareinträge im Lexikon:
çâr darb Abdallar, Kalenderiler, Şemsiler ve eski Bektaşilerde, saç, sakal, bıyık ve kaşları usturayla tıraş etmek. Cebecioğlu’nun verdiği bilgiye göre Kalenderiler ve Abdallar, başlarında …
çârdeh-i masum-ı pak On dört mâsum. Alevilerin büyük inancını dile getirir. Bu inançta, Alevi-Bektaşi gruplar arasında bazı farklılıkların görüldüğü anlaşılmaktadır. Örneğin kimileri on dört masumu Hz.…
çark dönme
S. 195 · TRM_0651
Nachbareinträge im Lexikon:
çark dönme Çark semahı dönme.…
çark semahı Genellikle on iki hizmetin yerine getirildiği cemlerde, kırk yaşını geçmiş bacılar tarafından dönülen, hızlı ritimli bir semah türü. Semahlar içerisinde özgün bir yeri vardır. Hızl…
çark semahı
S. 196 · TRM_0657
Nachbareinträge im Lexikon:
Çaylak oymağı Yanınyatır Ocağı’na bağlı bulunan Tahtacı oymaklarından biri.…
çehâr Dört. bk. çâr…
çerağ tahtı
S. 204 · TRM_0681
Nachbareinträge im Lexikon:
çerağ töreni Bektaşiler ışık yakmağa çerağ uyandırmak derlerdi. Akşam olup da karanlık basmaya başladığı zaman büyük küçük her Bektaşi yurdunda çerağ uyandırır. Tekkelerde yahut ayin-i cem yapm…
çerağ uyandırma Bektaşiler ve Alevilerin çerağ yakma yerine kullandıkları terim. Buna “delil uyandırma” tabirini kullanan gruplar da vardır. bk. çerağ, çerağ töreni…
çerağ-ı Ali (çerağ-ı daim)
S. 205 · TRM_0687
Nachbareinträge im Lexikon:
çerağ-ı Ali (çerağ-ı daim) Meydan odasında ocağın sol tarafında bulunan, Hz. Ali’nin nuru olarak algılanan ve sürekli gönülleri aydınlattığına inanılan çerağ.…
çerağ-ı dâim bk. çerağ-ı Ali…
çile çekme
S. 208 · TRM_0721
Nachbareinträge im Lexikon:
çile damı bk. çile evi, çilehâne…
çile evi Dervişlerin çile doldurdukları hücre biçiminde tekke bölümü ya da müstakil yapı. bk. çilehâne çilehâne:1. Dervişlerin çile çekmeleri için özel olarak inşa edilen yer. Çilehane iki …
çorba
S. 209 · TRM_0736
Nachbareinträge im Lexikon:
çorba Bir kısım Tahtacı gruplarında Muharrem orucunun son on gününde sabaha karşı pişirilen aşure.…
Çorlu semahı Çorlu yöresinde yaşayan Aleviler tarafından dönülen, daire biçiminde çok hızlı dönüşlerle belirgin bir Trakya semahı.…
Çorlu semahı
S. 210 · TRM_0744
Nachbareinträge im Lexikon:
çubuktan geçme bk. alacadeğnek…
Dabbetü’l-Arz İnanışa göre, kıyamet gününün başlıca alâmetlerinden olan bir canavar. Altmış kulaç boyunda olup vücudu çeşitli hayvanların organlarından oluşmuştur. Başı boğa başı, kulakları fil …
dâr cemi
S. 214 · TRM_0758
Nachbareinträge im Lexikon:
dâr meydanı Canın tümüyle kendisini topluma teslim edip yargılandığı yer. bk. dâr, dâra durma, dâra çekilme.…
dâr piri Hz. Fâtıma, Hz. Hüseyin, Hallac-ı Mansûr, Fazlullah Hurufi ve Nesimi’den her biri.…
darı çeç
S. 217 · TRM_0764
Nachbareinträge im Lexikon:
darı çeç Mısır, darı yığını. Rivayete göre Hacı Bektaş, Lokman Parende’nin öğrencisiyken, darı çeçi üzerinde namaz kılmış ama ağırlığından darı yığını bozulmayıp bir tane bile yerinden oyna…
dâr-ı Fâtıma Rivayete göre, İmam Ali’ye su verirken sol ayağının baş parmağını taşa vurarak kanatan Hz. Hüseyin, Hz. Ali’nin görmemesi için sağ ayağının baş parmağını sol ayağının baş parmağı ü…
dâru’l-gurûr
S. 220 · TRM_0782
Nachbareinträge im Lexikon:
Deccâl İlahi dinlerde kıyamet alametlerinden sayılan ve insanları doğru yoldan saptırmaya çalışacağı kabul edilen olağanüstü güçlere sahip kişi. Kaynaklarda “ahir zamanda ortaya çıkıp gös…
dede Alevilikteki dedelik kurumunun yürütücüleri olan kişiler. Dedeler, mürşittir. Onun geleneksel rolü, Aleviliği anlamak için yegâne anahtardır. Anadolu Aleviliğinin sosyal ve dini ya…
dede hakkı
S. 226 · TRM_0798
Nachbareinträge im Lexikon:
delil Arapça bir kelime olup sözlükte yol gösteren, kılavuz, rehber, işaret, iz vs. gibi anlamlara gelir. 1. Bektaşilikte delil, genel olarak rehber anlamında kullanılır. 2. Tekkelerde, …
delilci Cemlerde delili yakmakla ve cem süresince delilin yanar bir vaziyette kalmasını sağlamakla görevli kişi. Kimi bölgelerde bu görevi yerine getirebilecek olan hizmet sahibini öncelik…
dergâh
S. 229 · TRM_0813
Nachbareinträge im Lexikon:
derece Tarikat yolcusunun (yol erinin) ulaştığı; muhib, derviş, baba (ya da çelebi), halife, dede (veya dedebaba) tarafından temsil edilen her bir aşama. dergâh:1. Tarikat mensubu şeyhler…
dergâh semahı Hacı Bektaş yöresinde dönülen bir semah türü.…
derviş
S. 231 · TRM_0819
Nachbareinträge im Lexikon:
dergâh semahı Fakir, dilenci, veli ve eren sözleri ile de derviş kastedilir. Kapı eşiği anlamına da gelir. Bu bakımdan derviş, tıpkı başkalarının basıp geçtiği kapı eşiği gibi her şeye tahammül …
dervişçiler Hacı Bektaş Tekkesi’ndeki Babagan kolunun Tokat çevresindeki taliplerine verilen isim. Tokat yöresi Alevileri üzerinde önemli araştırmalar yapan Cenksu Üçer’in verdiği bilgilere gö…
deste nefesi
S. 234 · TRM_0835
Nachbareinträge im Lexikon:
dest verme El verme, yardımlaşma. bk. dest destur:1. Bir tarikat yolcusunun, baba, dede gibi bir tarikat yetkilisine karşı, izin verir misiniz? Anlamında kullandığı söz. 2. Dervişler arasında…
destursuz bağa girilmez Bir mürşidin, önderin izni olmadan hakikate ulaşılamayacağını anlatan bir ata sözü. Herhangi birinin haremine izinsiz girilemeyeceği gerektiği, yine bu ata sözü ile anlatılır. “Des…
devhatü’z-zeheb
S. 235 · TRM_0843
Nachbareinträge im Lexikon:
devhatü’z-zeheb Hz. Ali ile ilgili olarak onu mübarek, kutlu kılma, kutsama anlamında kullanılır. Çoğu tarikatların kökü Hz. Ali’ye dayandığı için, bu oluşuma geneliyle birlikte devhatü’z-zeheb de…
devir (devr) Dönme. Genel anlamda “dolanmak, dairevi bir hareketle dönmek” anlamlarına gelir. Bu manadan hareketle çeşitli ilim dallarında özel ıstılah olarak kullanılmıştır. 1. Evrenin oluşumu…
devir (devr)
S. 236 · TRM_0846
Nachbareinträge im Lexikon:
devriye Tekke edebiyatında, evrenin ve insanın Allah’tan çıkıp tekrar Allah’a dönmesi felsefesine göre yazılan tasavvuf şiirlerine devriye denir. Diğer bir ifade ile her varlığın Allah’tan…
devriye Yusuf ile bir kuyuda yatdım bile çekdim ceza Yakub ile çok ağladım bulunca efganda idim İsa ile Musâ ile sürdüm çıktım Tûr dağına İbrahim ile Mekke’ye bünyâd bırakanda idim Mi’raç …
deynek
S. 240 · TRM_0859
Nachbareinträge im Lexikon:
didarı görme Tanrı’ya ulaşma, Tanrı’yı görme.…
diken olma gül ol “Gül ol, hâr olma; yâr ol, bâr olma” sözü genel olarak Mevleviler ve az da olsa Bektaşiler arasında kullanılan bir atasözüdür. Yunus bunu şöyle dile getiriyor: “Gül ol, herkese dos…
dört halifelik
S. 247 · TRM_0895
Nachbareinträge im Lexikon:
dört halifelik Halifelik makamı olarak algılanan ve Hacı Bektaş’taki Pir Dergâhı’na bağlı bulunan Abdal Musa (Abdal Musa Tekkesi, Antalya Elmalı’ya bağlı Tekke köyünde), Kaygusuz Abdal (Kaygusuz …
dört inanç Alevilik-Bektaşiliğin özünü oluşturduğuna inanılan ve dört kapıya dayanan ibadet, niyaz, adak ve vuslata verilen ad..…
dört kapı selamı
S. 254 · TRM_0909
Nachbareinträge im Lexikon:
dört tür insan Her birinin kökeni dört ögeden birine dayanan ve yine her biri bir kapıyla temsil edilen abitler, zahitler, arifler ve muhipler.…
dört yüz kırk dört Peygamberlerin şeriat sahibi olanlarıyla diğer bir peygamberin şeriata tabi olanlarının yüz yirmi dört bin olduğuna, erenlerin ise dört yüz kırk dört bölük bulunduğuna dair inanış.…
dûr
S. 255 · TRM_0918
Nachbareinträge im Lexikon:
dûr İlahi rahmetten kısmen veya tamamen mahrum kalan, tembelliği nedeniyle manevi eğitim sonunda bir hâle veya makama ulaşamayan.…
düldül Hz. Ali’nin ak katırı. Mısır Meliki tarafından Hz. Muhammed’e hediye edilen ve onun savaşlarda bindiği, sonra da Hz. Ali’ye hediye ettiği kır donlu at. İnanca göre, Hz. Ali, Harici…
düşkün
S. 258 · TRM_0927
Nachbareinträge im Lexikon:
düşkün edilme Suçlu duruma düşen tarikat yolcusuna, yol erine düşkün meydanı açarak ceza verilmesi. düşkün kaldırma:1. Düşkünün düşkünlük durumunu, düşkün meydanı açarak sona erdirme. 2. Düşkünl…
düşkün kaldırma erkânı Düşkün olan kişinin cezasının sona ermesi ve nefsini ıslah ettiğinin toplum tarafından kabul görmesi üzerine yapılan cem töreni. bk. düşkünlük erkânı…
düşkünlük meydanı
S. 262 · TRM_0938
Nachbareinträge im Lexikon:
düvaz-nâme Mevleviliğin Şems koluna bağlı şairlerle, Alevi-Bektaşi şairlerin Oniki İmamın ad ve özelliklerine, bazen de ‘hal tercümelerine ve menkabelerine’ temas eden manzumelere verilen ad.…
düvazdeh Alevi-Bektaşi şairlerin Oniki İmam için söyledikleri övgü dolu şiirlere verilen ad. Övgü için yazılan bu şiirlere “düvâzdeh imam” denildiği gibi halk deyişiyle “düvâz imam” veya ya…
Ebheriyye
S. 268 · TRM_0954
Nachbareinträge im Lexikon:
Ebu’l-Hasan Hasan’ın babası anlamında Hz. Ali’ye verilen künyelerden biri.…
Ebu’l-Hüseyin Hüseyin’in babası anlamında Hz. Ali’ye verilen unvan.…
edeb erenlere
S. 270 · TRM_0961
Nachbareinträge im Lexikon:
edeb-erkân Manevi eğitim gören sâlikin, her yerde ve her an, daima kendisini görüp her hareketinin farkında olan Allah’ı düşünerek ve buna bağlı olarak ağzından çıkan sözlere, yaptığı hareket…
edeb sahibi olma Eline, beline, diline sahip olarak kötü hal ve hareketlerden uzak durma.…
ehlibeyt kemerbest
S. 276 · TRM_0981
Nachbareinträge im Lexikon:
ehl-i hal Hakikat ehli, bildiğini, inandığını tatbik eden, kendinden geçme sırrına eren kimseler. Hal adamları. Bunlar, ilahi tecellîlere mazhariyet şerefine ermiş kimselerdir. bk. sahib-i h…
ehl-i irfan Hakk’ı tanıma bilgisine sahip kişi.…
el alıp etek tutma
S. 278 · TRM_0999
Nachbareinträge im Lexikon:
el ele el Hakk’a Dedeye, babaya biat etme yoluyla Hz. Muhammed’e ve Allah’a biat etmiş olma. Hz. Muhammed, Hudeybiye’de taraftarlarını bir ağacın altında toplayarak müşriklere karşı ölünceye kadar …
el etek tutma Bir uyarıcıya bağlanma. Nasip alma töreninde, bir eli mürşidin elinde, diğeri eteğinde olarak bağlılık yemini etme.…
el fakru fahri
S. 279 · TRM_1004
Nachbareinträge im Lexikon:
el fakru fahri Hz. Peygamberin söylediğine inanılan “Fakirlik benim öğüncümdür, ben onunla öğünürüm” hadisinden alınmış tasavvufi bir deyimdir ki insanın, Allah karşısında kendisinin hiçbir şey o…
el göğüs dudak yapma Hz. Ali’ye bağlılığın bir delili olarak O’nun adı geçtiğinde toparlanıp eli göğsüne ve dudaklarına götürerek selam verip saygı gösterme.…
elifî taç
S. 281 · TRM_1019
Nachbareinträge im Lexikon:
elifî taç Yukarıya doğru sivrilen ve ensizleşen iki parça keçeden dikilmiş sivri bir külahtır. Sivriliğinden dolayı elife benzetilmiş ve bu adla anılmıştır. Alt tarafı dört parçadır. Horasan…
elin tek, dilin pek, belin berk tut Alevi-Bektaşi ahlakının temelini oluşturan el, dil ve cinsel ilişki ile ilgili üç yasak.…
elin tek, dilin pek, belin berk tut
S. 282 · TRM_1022
Nachbareinträge im Lexikon:
eline diline beline sahip olma Alevi ahlakının temel ilkesidir. El, dil, bel kelimelerinin ilk harfleri alınıp bir kelime yazılırsa ortaya edep çıkar. Hacı Bektaş Veli’nin söylediği Anadolu ve Balkanlardaki bir …
elini açık tut Ahiliğin ilkeleri sıralamasında yer alan, eli sıkılıktan kaçınmayı, el açıklığı ve yardımlaşmayı simgeleyen ilk ilke.…
Emircem (Emirci) Sultan
S. 285 · TRM_1031
Nachbareinträge im Lexikon:
Emircem (Emirci) Sultan Elvan Çelebi’nin verdiği bilgiye göre Baba İlyas’ın halifelerinden biri. Bu şahsın adına Vilâyetnâme’de de rastlanır. Vilâyetnâme’ye göre Emircem Sultan, Hacı Bektaş Veli ile iyi i…
Emir’ül-Merdan Mertlerin şahı anlamında Hz. Ali.…
er çiçeği
S. 288 · TRM_1048
Nachbareinträge im Lexikon:
erbain çıkarma Bir dervişin kendini eğitmek için kırk gün toplumdan uzak bir hücrede yaşaması. Çile çıkarma. bk. erbain, çile, halvet…
erbain-i aşura Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehit edilişinin kırkıncı gününe rastlayan, kameri takvimin ikinci ayı sefer ayının yirminci günü. bk. erbain…
Erenler Celladı
S. 290 · TRM_1062
Nachbareinträge im Lexikon:
erenler meydanı Alevilerde ve Bektaşilerde cem ayini’nin yapıldığı, ibadet yeri olan meydan. Başka bir deyişle törenin yapıldığı odaya verilen ad. Erenler Meydanına İbadet Meydanı veya Kırklar Mey…
erenler nefesi Alevi- Bektaşilerin inanç ve düşüncelerini dile getiren şiir, deyiş.…
erkân çalma
S. 291 · TRM_1070
Nachbareinträge im Lexikon:
erkân çalma Düşkün kaldırılması sırasında dedenin, düşkünün sırtına alaca değnekle “Allah-Muhammed-Ali” aşkına otuz üçer kez sembolik olarak vurması.…
erkân çubuğu bk. alaca değnek…
erzâde
S. 293 · TRM_1093
Nachbareinträge im Lexikon:
erzâde Mürşid oğlu mürşid. Bir mürşidin babası da mürşid olursa ona erzade denir.…
Erzincan semahı Erzincan yöresinde yaygın, erkân semahıyla aynı kalıplar içinde dönülen bir semah çeşidi. bk. erkân semahı…
eşik ıssı
S. 296 · TRM_1114
Nachbareinträge im Lexikon:
eşik yoklama Kimi yörelerde görgüsü yapılacak kişilerin, meydana çıkmadan önce, cemevinin iç kapısının eşiğine niyaz etmelerine denir. Bunun anlamı; canlarla tek tek görüşüp niyazlaşarak helall…
eşikci Cemevinde kapının hemen içeri tarafında elindeki sopayı veya oklavayı yerde tutan kişi. Eşikten herkes niyaz ederek geçer. Bu sırada eşikçi, eşiği hiç hareket ettirmez. Eşikçi adı …
evvel
S. 300 · TRM_1130
Nachbareinträge im Lexikon:
eytâm-ı hamse Nusayriliğe göre eşlerinin bulunmadığına inanılan beş yetim. Nusayriler, gökteki yıldızlar gibi, yerde de yıldızların bulunduğuna inanmaktadırlar. İyilik, hizmet ve sevgi örneği in…
eyvallah Bu kelimenin aslının “İyi Vallah” veya “İy vallahi” olduğu belirtilir. Razı gelme, kabul etme, onaylama anlamlarına gelir. 1. Edinilen bir sözü, yapılan bir işi, gösterilen bir tav…
eyvallah kapısı
S. 301 · TRM_1133
Nachbareinträge im Lexikon:
eyvallah kapısı Pirevinde babaların yetiştirildiği bölüm. Nakledildiğine göre, Bektaşilikte baba olabilmek için eyvallah kapısına başvuran derviş, Dede Bağı’nda iki üç yıl hizmet ederdi. Daha sonr…
Ezarika Hariciliğin bir kolu... Hz. Peygamberin amca oğlu ve damadı Hz. Ali’ye karşı siyasi bir hareket olarak ortaya çıkmış olan Havâriç (Havârice Mârika da denir)’in en güçlü kolu. VII. …
Ezarika
S. 302 · TRM_1138
Nachbareinträge im Lexikon:
ezvâc-ı tâhirat Temiz zevceler anlamında Hz. Peygamberin zevcelerine verilen lakap.…
Fahh Kutsal sayılan vadi. Hz. Ali soyundan birçok kişinin Abbasiler tarafından kılıçtan geçirildikleri bu vadi Mekke civarındadır. Şiilerin kendilerince kutsal saydıkları bu vadide, zam…
Fâtıma dârı
S. 308 · TRM_1171
Nachbareinträge im Lexikon:
faziletname Hz. Muhammed’in, dört büyük halifenin ve din ulularının faziletlerini, vasıflarını, erdemlerini anlatan manzum veya mensur eser. Faziletnamelerin önemli bir kısmında Hz. Ali’nin ke…
fenâ filfenâ Olgunluğun en yüksek aşaması olarak algılanıp tarikat yolcusunun, derin bir içe kapanış ve sınırsız bir coşkuyla kendini tanrısal özde bulmak için yokluğun ötesine geçmesi durumu. …
fenâ fi’l-pîr (fenâ fi’ş-şeyh) Müridin mürşitte, tarikat yolcusunun pirinde fâni olması. Kişinin kendi şahsi irâde ve arzularını yok edip yerine pirinin irade ve arzusunu koyması. Pirde fâni olmak Allah’ta fâni …
fütüvvet eri
S. 317 · TRM_1228
Nachbareinträge im Lexikon:
fütüvvet eri Fütüvvet teşkilatına özel bir törenle katılarak kemer kuşanan kimseye verilen ad.…
fütüvvet hane Fütüvvet ehlinin tekkesi, zaviyesi. Lenger.…
Galiyye
S. 323 · TRM_1239
Nachbareinträge im Lexikon:
galeyân Tarikat yolunda coşma, taşma. Galiyye:1. İslama mensup olduklarını iddia ettikleri halde, İslam dininin temel inanç esaslarından birini veya birkaçını inkâr eden veya inkâra götüre…
gaşy Dini his ve heyecan içinde kalan ve ilahi tecellilere mazhar olan salikin kendinden geçmesi.…
garipler semahı
S. 324 · TRM_1244
Nachbareinträge im Lexikon:
gayb Göz önünde olmayan, bilinmeyen, gizli olan. Senden Hakk’ın gizlediği her şeydir. Allah’ın pek çok âlemleri vardır. Allah’ın insan vasıtasıyla baktığı âleme vücûdî şehâdet denir. Al…
gayb âlemi Duyu organları ve akılla bilinmeyen varlıklar ve bunların bulundukları âlem. Başka bir ifade ile duyularla tanınıp akılla kavranabilen ve algılanabilen alemin dışında varlığına ina…
gaybet-i kübra
S. 326 · TRM_1262
Nachbareinträge im Lexikon:
gelme gelme, dönme dönme Tarikata girişte kişiye vazgeçme hakkını kullanabilmesi için en son söylenen ve bir kez girilince verilen sözden dönülemeyeceğini vurgulayan özdeyiş. Tarikata girmek isteyene uyarı…
Genç Abdal Hacı Bektaş Velayetnâmesi’ne göre Hacı Bektaş’ın dervişlerinden biri. XVI. yüzyılda yaşayan ve Hacı Bektaş tekkesine dedebaba olan Sersem Abdal, bir şiirinde Genç Abdal’ı, Hacı Bek…
gerçek erenler
S. 327 · TRM_1269
Nachbareinträge im Lexikon:
gerçek erenler Hakk’a ermiş olanlar; Hakk erenleri, evliyalar. Kalbindeki niyet, dilindeki söz ve yaptığı iş aynı olan kişiye gerçek (Hak) eri denir. Başka bir ifade ile içi dışına özü sözüne uya…
gönül altında kalma Bir kimsenin gücenmesine, incinmesine yol açma, onu kırma. Onun manevi ağırlığı altında kalma.…
gönül altında kalma
S. 332 · TRM_1292
Nachbareinträge im Lexikon:
gönül yolculuğu İnsan-ı kâmil olarak her yönden tam bir kusursuzluğa erişen insan kalbi/gönlü Tanrı ağırlayan, bilgi taşıyan kutsal bir evdir. İnanca göre gönülde Tanrı ağırlama hac yapmış gibidir…
gönüle uğrama Herhangi bir kimseyi kırıp incittikten sonra, onun bir bedeli olarak istenmeyen üzücü bir olayla karşı karşıya gelme.…
görgü dâr’ı
S. 336 · TRM_1303
Nachbareinträge im Lexikon:
görgü-sorgu Cebecioğlu’nun verdiği bilgiye göre kimi yörelerde yaşayan Aleviler arasında, sonbahar hasadı sonrasında dede, taliplerinin bulundukları köylere gider, cuma geceleri toplantı yapıl…
gül tam Gül gibi kırmızı renkli gülbank: Bektaşi türbelerinde okunan dualar. gülbang:1. Bektaşiler ve Alevilerde uyarıcının, törenlerde okuduğu Türkçe dua tarzında düzenlenmiş cümleler. Be…
gülbang çekme bk. gülbang…
Hacı Emirli ocağı
S. 360 · TRM_1347
Nachbareinträge im Lexikon:
hacı lakabı Vilâyetnâme’de Hacı Bektaş Veli’ye “Hacı” denilmesi ile ilgili olarak şu menkabe anlatılır: “Hocası Lokman Perende hacca gitmiş, haccın ritüellerini yerine getirmiş, Arafat’a çıktı…
Hacı Mihman Baba İlyas’ın önde gelen halifelerinde biri.…
had
S. 361 · TRM_1352
Nachbareinträge im Lexikon:
hâcib-i Hak Hakk’ın kapı bekçisi anlamında Arapça bir ifade. Kulu Tanrı’ya ulaştıracak metodu, tarikatı bilen ve öğreten, aracı durumunda bulunan rehber, insan-ı kâmil. Onların ihsâna veya vus…
hadi Doğruluğu bulan ve doğru yola yönelten anlamında olup 11. İmam Hasan el-Askeri ve Onikinci İmam Mehdi’ye verilen lakap.…
Hak çerağı
S. 363 · TRM_1364
Nachbareinträge im Lexikon:
Hak çerağı Hakk’ın görünüşe taşınmış ışığı.…
hak erenler Tarikat yolunda, yolda belli aşamalara yükselen gerçek erenler. Allah’a ulaşmış, vuslat ehli kişiler. bk Hak…
hak erenler
S. 364 · TRM_1373
Nachbareinträge im Lexikon:
Hak-Muhammed-Ali Bazen “Allah-Muhammed-Ali” bazan da “Hak-Muhammed-Ali” şeklinde ifade edilen kavram, denilebilir ki Aleviliğin en önemli sembolüdür. Öyle ki Alevi-Bektaşi edebiyatı bu üçlemeye ili…
Hak suyu bk. helallik suyu…
Hak suyu
S. 368 · TRM_1378
Nachbareinträge im Lexikon:
hak teslimi yapılma Rızalık alınarak dâr’a duran canın aklanması. hak üleştirme:1. Nevruz’da ruhların esenliği için sofradaki yemek ve içeceklerin bir kısmını dağıtma. 2. Mübarek gün ve gecelerde, kim…
hak vere “Yok” anlamında kullanılan bir tabir. Örneğin, “dede paran var mı?” sorusuna “yok” denmez. “Hak vere” denilirdi. Bu tabir aynı zamanda bir dua mahiyetinde idi. Dilencilere para ver…
hakikat-i muhammediye
S. 369 · TRM_1387
Nachbareinträge im Lexikon:
hakikat-i muhammediye İlk insandan başlayarak varlık alanına çıkan Hz. Muhammed’in nuru.…
Hakikatü’l-Hakayık Her şeyin kendisinden olduğuna inanılan gerçek birlik, Tanrı, Yaratıcı.…
hakkullah
S. 373 · TRM_1398
Nachbareinträge im Lexikon:
Hakk’a yürüyüş erkânı Ayrıca bir baba veya dede, yolculuğa çıkacağı zaman, kendisine yapılan yardıma da “hakkullah” denirdi. Bazı kaynaklar bunun Kur’an’ın enfal suresinin 41. ayetine dayandığını belirt…
haksızlıktan korkma Tarikata ters düşen bir hareket içine girmekten ya da karar almaktan çekinme.…
haksızlıktan korkma
S. 374 · TRM_1401
Nachbareinträge im Lexikon:
hâl Zikir hüzün, sevinç gibi durumlarda kalbe gelen şey. Tasavvufta genellikle olgunluk aşaması, gizemsel derin bir kavrayış, tanrısal yetkinlik, coşku vb. değişik anlamlara gelir. 1. …
hal giydirme Bir erenin, hal bağışlamasıdır. Bu çok defa meczubların, hallerini, kendileriyle düşüp kalkanlara yansıtmaları veya meczubun yanındakilerine dokunmayın, ama onlarla da düşüp kalkma…
halifelik
S. 377 · TRM_1410
Nachbareinträge im Lexikon:
halifelik Bektaşilikte, Hacı Bektaş Veli’nin postunda, onun adına oturan zata halife denir. Mücerret kolunda Mehmet Ali Hilmi Babadan sonra bu makama oturan mücerret babaya dedebaba denilmiş…
halil Hz. İbrahim’e verilen bir sıfat. İbrahim (A.S.) cömertlik ve misafirperverlikle tanınmıştır. Bu husus, özellikle Hicr 51 ve Zâriyat 24. ayetlerde açıkça görülmektedir. Tasavvuf oku…
halvete çekilme (halvete varma)
S. 380 · TRM_1430
Nachbareinträge im Lexikon:
hammâletü’l-arş Nusayrilerce arşın hamalları yada sekizler adıyla bilinen bir terim. Bu topluluk, hemse-i eytam-ı Ali (Ali’nin beş yetimi) nin Fâtıma’nın dışındaki eşlerinden doğan “Talib, Akîl ve…
hammâr Hayrette kalmış âşık kişi. Kâmil insan, pir, Hakk’a vasıl olan mürşid.…
hanedan
S. 381 · TRM_1439
Nachbareinträge im Lexikon:
hanedan Soylu, büyük aile, ocak; Hz. Muhammed’in ev halkı (ehlibeyt). Belli ve büyük soydan gelen. Tarikat silsilesi.…
hanedan-ı ehlibeyt Ehlibeyt soyundan gelen önemli şahsiyetler.…
Haririyye
S. 384 · TRM_1449
Nachbareinträge im Lexikon:
Hasan Hz. Hasan, Hz. Peygamber’in sevgili kızı Hz. Fâtıma ile Hz. Ali’nin büyük oğludur. Hicretin ikinci yılında doğduğu rivayetleri varsa da, kaynakların çoğunluğu hicretin üçüncü (m.62…
Hasaniler bk. Haseniler…
hasta
S. 385 · TRM_1454
Nachbareinträge im Lexikon:
hasta Tarikat yolunda geri kalmış kimse. Bir hastaya vardın ise bir içim su verdin ise Yarın anda karşı gele Hak şarabın içmiş gibi Yunus…
Haşimilik bk Haşimiyye Haşimiyye:1. İmâmetin Muhammed b. Hanefiyye’den Ebû Hâşim’e intikal ettiğini savunan gruba verilen ad. 2. Celvetîliğin kollarından biri. Kurucusu, Üsküdarlı Seyyid Mus…
havfullah
S. 388 · TRM_1473
Nachbareinträge im Lexikon:
Haydar Cesur ve yürekli anlamında Hz. Ali’nin lakaplarından biri. Aynı zamanda Ali b. Muhammed b. İdris’in lakabı olarak geçmektedir. Rivayete göre Fâtıma binti esed Ali’yi dünyaya getird…
Haydar-ı kerrar Hz. Ali. Döne döne, geriye çekilip ileriye atıla atıla savaşan anlamında Hz. Ali nitelemesi. bk. Ali haydari (haydariye):1. Dervişlerin giydiği kolsuz, yakasız, bele kadar inen, om…
haydari (haydariye)
S. 389 · TRM_1475
Nachbareinträge im Lexikon:
Haydar-ı kerrar Hz. Ali. Döne döne, geriye çekilip ileriye atıla atıla savaşan anlamında Hz. Ali nitelemesi. bk. Ali haydari (haydariye):1. Dervişlerin giydiği kolsuz, yakasız, bele kadar inen, om…
haydarî taç bk. hüseynî taç…
haydarî taç
S. 390 · TRM_1478
Nachbareinträge im Lexikon:
Haydarilik bk. Haydariyye Haydariyye:1. Kutbüddin Haydar-ı Zâveî’ye (ö. 1221) nisbet edilen ve XIII. yüzyılda Anadolu’da en faal heterodoks tarikatlardan biri. Haydariyye tarikatının kurucusu…
Hayder-i Hayber Hz. Ali. hayır:1. Var olan her şey, bütün mevcudât. Mutasavvıflara göre var olan şey hayırdır, yokluk ise şerdir. Onun için “olanda hayır vardır” derler.…
hayru’n-nisa bacılar
S. 394 · TRM_1494
Nachbareinträge im Lexikon:
hazreti ehadiyyet Allah’ın mutlak varlığı. Allah’ın sırf kendisinden ibaret zâtı. Burada sıfatlar ve isimler söz konusu değildir.…
hazreti esmaiyye Hazret-i Vahidiyyetin ortaya çıktığı mertebe olup hazret-i ehadiyetten sonra gelir.…
Hıdır Nebi bayramı
S. 395 · TRM_1507
Nachbareinträge im Lexikon:
Hıdır Nebi bayramı Nevruz’dan 6 hafta önce şubat ayı ortalarında, tutulan üç günlük oruç sonu kutlanan bayram. bk. Hıdrellez, Boz Atlı Hızır…
Hıdrellez Genel olarak Alevi bölgelerinde bayram olarak kutlanan günlerden biri. Başka bir ifade ile Hızır ve İlyas peygamberlerin heryıl buluştuklarına ve buluşma anısına tabiatın yeniden c…
Hızır postu
S. 404 · TRM_1533
Nachbareinträge im Lexikon:
hicabü’r-refik Yaratıcı ile kulları arasındaki ince perde. Çoğu zaman bunun dünya ve içindekiler olduğu söylenir. İnsanı Allah’tan alıkoyan her şey için bu tabirin kullanıldığı görülür. bk. hicab…
hidayet Hakk yoluna girme, tarikatı benimseme.…
hikmetinden sual olunmaz
S. 406 · TRM_1540
Nachbareinträge im Lexikon:
hikmetinden sual olunmaz Allah hiçbir şeyi boş yere yaratmamıştır. Onun yarattığı her şeyin bir hikmeti vardır. Bu, her şeyin hikmetinin anlaşılamayacağını, bilinemeyeceğini, bu yüzden de ona, “hikmeti ned…
hilafet bk. halifelik hilafetnâme:1. Mürşid ya da pir tarafından belirli bir aşamaya yükselerek insanları irşad etme kabiliyetini elde eden dervişlere verilen yetki belgesi. 2. Tasavvuf ok…
Horasan çerağı
S. 408 · TRM_1561
Nachbareinträge im Lexikon:
horoz Kimi bölgelerdeki Aleviler arasında daha çok adak kurbanı olarak kesilen bu hayvana “Cebrail” adı verilir. Adak kurbanı olarak kesilen horoz ve tavuklara Cebrail denilmesi konusund…
hoşgörme Her şeyin iyi tarafını görme, müsamahalı olma, kaderin her türlü cilvesini gönül hoşluğuyla karşılama, Allah’ın yarattığı her şeyi beğenme. Elif üstün ötürü, Pazar eyle götürü Yara…
hulle
S. 411 · TRM_1574
Nachbareinträge im Lexikon:
hulle Yeni ve güzel elbise, kadın, silah ve astarlık kumaş anlamlarında kullanılan bir kelime. Cennet elbisesi. Hz. İdris’in cennetliklere hulle diktiği rivayet edilir. Pazarından gül al…
hulle donu Keramet gösteren velinin ruhunun büründüğü zarf.…
hulle donu
S. 412 · TRM_1586
Nachbareinträge im Lexikon:
huruf Harfler. 1. Harflerle, rakamlarla tabiat ve hadiseleri etkileme gücünün bulunduğu veya bunların gaybdan haber vermede yararlı olduğu iddiasına dayanan bir ilim. 2. Hurufilikte, tan…
Hurufilik Fazlullah-ı Hurufi’nin (ö.1394) kurup geliştirdiği, harflerin esrarına dayanan Bâtıni bir akım. Hurufiliğin temeli, eski çağlardan gelen ve harflerle sayıların kutsallığını kabul e…
Hüdavend-i kıyamet
S. 417 · TRM_1600
Nachbareinträge im Lexikon:
Hüdavend-i kıyamet Kıyamet sahibi anlamında yedinci imama verilen isim…
hüma Devlet kuşu. Kimin başına konarsa devlete erişeceğine, padişah olacağına inanılan, kemikle geçindiği söylenen bir kuş. Bu kuş, bazen Zümrüdüanka diye bilinen Simurg’la karıştırılır…
Hüseynî
S. 420 · TRM_1610
Nachbareinträge im Lexikon:
Hüseynî taç Kubbesi on iki dilimli, alt kenar kısmı (lengeri) dört parçalı, beyaz keçeden yapılmış derviş başlığı. Kubbedeki dilimlere terk denir. Hüseyni tacın kubbesindeki on iki dilim, Onik…
hüsn Zâttaki kemaldir ki, sadece Hakk’da bulunur. Âlemdeki bütün güzellikler, onun güzelliğindendir. Hüsn, ilahi güzelliktir.…
hz. Fâtıma ocağı
S. 421 · TRM_1614
Nachbareinträge im Lexikon:
hz. Fâtıma ocağı bk. küre, küre makamı, meydan…
ıhtırma Çar darp işlemi için bir müridi mürşid önünde çöktürme; uygun oturuşa getirme.…
iki kutup
S. 431 · TRM_1661
Nachbareinträge im Lexikon:
iki kutup Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’den söz edilirken söylenir. Alevilerin, iki kutup anlamına gelen kutbeyn sözcüğünü de kullandıkları görülür.…
iki nur Kimi Alevi gruplar arasında var olan rivayete göre, Tanrı önce melekleri yarattı “ben kimim, sen kimsin dedi”, melekler “sen sensin ben de benim” dediler. Böyle benlik iddiası üzer…
iki nur
S. 432 · TRM_1666
Nachbareinträge im Lexikon:
ikrar Tarikata, yola girmek için verilen söz. Tarikata girmek Alevilik-Bektaşilikte ikinci doğum olarak kabul edilir. İkrar özel bir tören yapılarak alınır. Bu kavram Alevilik ve Bektaşi…
ikrar Hitab-ı elest’de bezm-i ezelde Sadakatle ikrar verenlerdeniz Gönül gezdirmeyiz gayrı güzelde Biz cemalullahı görenlerdeniz Dertli İkrar olmadan imanın tam olmayacağı, muhip ve iyi …
ilim postu
S. 456 · TRM_1703
Nachbareinträge im Lexikon:
imadüddin Dinin direği. Hz. Ali’nin lakaplarından. bk. Ali imam:1. En önde bulunan kimse, önder, lider. 2. Başkaları tarafından önder kabul edilen ve kendisine tabi olunan kimse. 3. Cemaate …
İmam Hüseyin aşı bk. aşure…
iman bezi
S. 460 · TRM_1716
Nachbareinträge im Lexikon:
inabe alma Yola girmek için bir mürşidin onayını alma, derviş olma. Buna “el alma, filan mürşidden inabe alma, filan tarikata inabe etme” de denir.…
inabe verme Mürşidin yola girecek olana dervişlik payesi vermesi.…
intibah
S. 462 · TRM_1727
Nachbareinträge im Lexikon:
inziva Arapça kökenli bir sözcük olup tek başına yaşama anlamına gelir. Tasavvufta, Tanrı düşüncesini daha içten ve derinden yaşayabilmek için günah işleme ortamından uzaklaşarak ayrı yaş…
inzivaya çekilme Günah ortamı olarak algılanan toplum hayatından uzaklaşarak yalnız başına yaşama.…
İstiva
S. 469 · TRM_1747
Nachbareinträge im Lexikon:
İstiva Birbirine denk olma, kastetme, doğrulama, hâkim olma, kaplama, eşit olma. 1. İstiva olunan şey üzerinde zuhur etme. İstiva eden Hakk, istiva edilen Arş’tır. Hak istiva eden, arş is…
işrak Aydınlatma, aydınlanma. Ruhun eğitilmesi ve olgunlaştırılması, kalbin arındırılması ve temizlenmesi neticesinde insanın içinin aydınlanması suretiyle manevi, ezelî ve ebedî gerçeği…
işrak
S. 470 · TRM_1756
Nachbareinträge im Lexikon:
İzzet Gönül bilgisiyle donanarak kazanılan ruh yüceliği, gönül olgunluğu ya da gönül bilgisiyle donanıldığında elde edilen durum.…
Kabakcı Oymağı Hacı Emirli Ocağına bağlı Tahtacı oymaklarından biri.…
kabe kavseyn ev ednâ
S. 472 · TRM_1766
Nachbareinträge im Lexikon:
kadem getirme Uğur getirme, uğurlu gelme. Kadıncık Ana:1. Kadıncık Fatma, Fatma Nuriye, Kutlu Melek... Kimilerine göre, Hacı Bektaş Veli’nin karısı. Hacı Bektaş’tan Seyyid Ali Sultan (Timurtaş) …
Kadıncık evi bk. balımevi…
kam
S. 480 · TRM_1798
Nachbareinträge im Lexikon:
kam bk. şaman kamber:1. Hz. Ali’nin azadlı kölesi. Rivayete göre, Hz. Ali’ye çok bağlı idi. O evden çıkınca, Kanber muhafızlık görevi yapmak üzere kılıcını takınır, peşinden giderdi. K…
kamberiye Bektaşi babalarının kuşaklarına taktıkları, sadakatle hizmet, vefa ve bağlılık ifade eden, Necef veya Hacı Bektaş taşından yapılmış, yumurta şeklinde ortası delik taş. Tığbend, tes…
kan alma
S. 481 · TRM_1803
Nachbareinträge im Lexikon:
kan aldı Bektaşilerce “idrar yaptı” anlamında kullanılır. bk. kan alma kan alma:1. Küçük abdestini yapma, diğer bir deyişle küçük abdest bozma anlamında kullanılır. 2. Küçük abdest için izi…
kan et kanun etme Tarikat erkânına, yeni bir şey katmamak gerektiğini ihtar etmek ve yola yeni âdet sokmamak üzere söylenen söz.…
kan et kanun etme
S. 482 · TRM_1814
Nachbareinträge im Lexikon:
kandil Nur simgesi. İnanca göre; Cebrail, Muhammed’in huzurunda Ali’ye büyük saygıda bulununca, Muhammed bu saygının nedenini sormuş. Cebrail de şu olayı anlatmış: Tanrı bütün melekleri t…
kandildeki nur Hz. Ali. Kimi Alevi bölgelerindeki inanca göre, yaratılmışların en ilki Ali’dir. İnsanoğlu yaratılmadan o gökte bir ışık olarak bulunuyordu.…
kanun çerağı
S. 484 · TRM_1821
Nachbareinträge im Lexikon:
kapı eşiği bk. eşik kapıcı:1. Tahtacılarda, cemevinin kapısını bekleyen ve gerekli durumlarda giriş çıkışı denetleyen on iki hizmet sahibinden biri. 2. Bazı bölgelerde gözcülük hizmetini yeri…
kapını açık tut Ahiliğin ilkeleri sıralamasında yer alan ve misafirperverliği simgeleyen dördüncü ilke.…
kartal
S. 488 · TRM_1851
Nachbareinträge im Lexikon:
katmer adağı Kimi Tahtacı bölgelerinde, “katmer adağı” denen küçük adaklarda, katmer, lokma, pişi isimli hamur tatlıları ile bir tür balkabağı tatlısı olan lelengir ikram edilir.…
kavm-i Süfyan Muâviye’nin babası, Ebu Süfyan’dır. Bir kısım Alevi-Bektaşi gruplarında, Kavm-i Süfyan ve Süfyanî, Muhammed evladının düşmanları anlamına gelir.…
kavsi urûc
S. 489 · TRM_1856
Nachbareinträge im Lexikon:
kavsi nüzûl Arapça, iniş yayı anlamına gelen bir tamlama. İlahi vücuddan ayrılan nurun dört unsura (toprak, hava, su, ateş) geçişi durumu hakkında kullanılan bir tabirdir. Buna mebde (başlangı…
kavuşma bk. Hakk’a yürüme…
kavuşma
S. 490 · TRM_1865
Nachbareinträge im Lexikon:
Kayyaliyye Rıfaiyye tarikatının bir kolu. bk. Rıfailik…
kaylule Öğle vaktinde uyumak veya o vakit süt içmek. Vahdetin çoklukta müşahedesi, çokluğun vahdette müşâhedesi tecellinin doğması ile olur. Bu durumda Allah’tan başka şeyler ve kesret yok…
kaz ayağı
S. 491 · TRM_1868
Nachbareinträge im Lexikon:
kaz Başta Mersin yöresi olmak üzere Tahtacıların yaşadığı bazı bölgelerde kutsal olarak kabul edilen hayvan. Tahtacıların kaza karşı duydukları sevgiyi dinî bir temele dayandırdıkları …
kaza ve kader İslam dünyasında en çok tartışılan konulardan biri şüphesiz kaza ve kader meselesidir. Allah’ın yaratıklarına ilişkin planını ve tabiatın işleyişini gerçekleştirmesini ifade eden k…
kebâir
S. 496 · TRM_1882
Nachbareinträge im Lexikon:
keklik Alevi ve Tahtacılarda uğursuz hayvanlar arasında sayılıp müfsid ve fesatçı olarak kabul edilir. Kekliğin bu şekilde kabul edilmesinin birkaç nedeni bulunmaktadır. 1. Kekliğin kendi…
kelam Söz, konuşma anlamında Arapça bir kelime. Tasavvuf terimi olarak, belirme, zahir olma ve meydana çıkmayı ifade eder.…
kelime-i şehadet
S. 497 · TRM_1887
Nachbareinträge im Lexikon:
kelime-i şehadet Gerek Alevilik, gerekse Bektaşilikte temel ilke, Allah’ın birliğine ve Hz. Muhammed’in peygamberliğine inanmaktır. Şehadette bulunurken Hz. Ali’nin Allah’ın velisi olduğunu, “Aliyy…
kelime-i tevhid “Lâ ilâhe illallah; Muhammed’ün resûlüllah, Ali’yyün veliyyüllah”. (Allah’tan başka ilah yoktur, Muhammed onun resulü, Ali velisidir). Kaygusuz Abdal’ın eserlerine baktığımız zaman…
kelime-i tevhid
S. 498 · TRM_1890
Nachbareinträge im Lexikon:
kem nazarla bakma Birisine kötü gözle bakma, tarikat edebine aykırı bir davranış. Tarikat erbabı, herkese iyi nazarla, hüsn-i zanla bakmak zorundadır. Tarikat sahibinin kötü nazarla bakması gereken …
kemalat sahibi Dört Kapı Kırk Makam öğretisinin kapı ve makamlarını tamamlamış tarikat eri, olgun, yetkin kimse. kemale erme:1. Nefsin isteklerinden, dünya nimetlerinden sıyrılma, arınma. 2. Tari…
kendini temizleme
S. 502 · TRM_1903
Nachbareinträge im Lexikon:
kenz Tanrı’ya ait gizler dünyası. bk. kenzi mahfi kenzi mahfi:1. Allah’ın, evreni yaratmadan önceki durumunu simgeler. Gizli hazine demektir. Zaman yaratılmadan önce, yaratıcının bulund…
kepenek Döğme yünden yapılmış, yağmur, kar, fırtınadan korunmak üzere kimi yörelerde dervişlerin giydiği bir giysi. Geniş, kolsuz, yakasız ve önü açık olur. Bu tür giysiyi daha çok Şii-Bât…
kerem
S. 505 · TRM_1912
Nachbareinträge im Lexikon:
kerem Cömertlik, lütuf, bağış. Maddi veya manevi lütuflar bağışlar veya ihsan manasına kullanılır. Böyle bir lütufa eren sufi, “keremin var olsun” diye şükran ifadesinde bulunur.…
kerem etme Bağışta, yardımda bulunma.…
kılıç bağı
S. 509 · TRM_1938
Nachbareinträge im Lexikon:
kılıç bağı bk. tığbend…
kırat semahı Kimi araştırmacılara göre Kırat Semahı’nın ana fikrini, özellikle İslam öncesi Türk inançlarından kaynaklanan, kırsal kesimde en büyük hizmet aracı ve yol arkadaşı gibi görülen at …
kırk basması
S. 511 · TRM_1944
Nachbareinträge im Lexikon:
kırk basması Kimi Tahtacı ve Alevi bölgelerinde lohusa ve bebeğinin doğumdan sonraki kırk gün içerisinde hastalanmasına verilen ad. Bu kırk gün içerisinde anne ve çocuğunu hastalıklardan, nazar…
kırk budak Horasan’dan geldiğine inanılan ve biri Hacı Bektaş’ta Kırklar meydanında, diğeri de Balım Sultan Türbesinin içinde bulunan kırk kollu (mumlu) bronzdan veya ahşaptan yapılmış şamdan…
kırklar cemi
S. 516 · TRM_1954
Nachbareinträge im Lexikon:
kırklar dansı Kırkların kırklar ceminde, bir üzüm tanesi suyu ile kendilerinden geçerek yaptıkları dans türü.…
kırklar kardeşi olma Dört Kapı’nın hizmetini yerine getirmek suretiyle oluşan kardeşlik.…
kıssadan hisse alma
S. 519 · TRM_1967
Nachbareinträge im Lexikon:
kıssadan hisse alma Bir hikâyeden, bir olaydan ders çıkarma, ibret alma.…
kıyam etme Tarikat, yol kurallarını yerine getirmek için harekete geçme. Kimi Alevilere göre, Alevi felsefesinin hareket noktası, hakikat sırlarının yörüngesi olarak algılanır.…
kıyam etme
S. 520 · TRM_1973
Nachbareinträge im Lexikon:
kızıl (al rengi) Kızılbaş adındaki “kızıl” kelimesi Türkiye Türkçesinde, olumsuz anlamlarla yapılan yüklemelerle oldukça yıpranmış ve bu yüzden de Türk dilindeki asıl anlamlarıyla kullanılamaz veya…
Kızıl Deli Bektaşiler, Kızıldeli’yi, Balım Sultan’ın mürşidi olarak kabul ederler. XV. yüzyılda yaşayan Seyyid Ali Sultan’ın lakabıdır. Yine Bektaşiler, şarabı “Kızıl Deli” diye anarlar. Erke…
kızıl eşik
S. 522 · TRM_1978
Nachbareinträge im Lexikon:
Kızılbaş Alevi inanca sahip olanlar için kullanılan söz. Kırmızı börk veya başlık giyenlere verilen ad. Kızılbaşlığı benimsemiş olan kimse. Genel anlamda, güvenilir tarihi kaynaklar tarafın…
Kızılbaş meydanı bk. Alevi meydanı…
Kızılbaşlık
S. 524 · TRM_1986
Nachbareinträge im Lexikon:
kibir Büyüklenme ve gururla dışavuran nefsin tutsağı olma durumu. Karşıtı tevazu ise; kulun kendini Allah’ın güç ve kudreti önünde değersiz görmesidir. Tevazu, söz, iş, kılık-kıyafet, ev…
kilerci Kilerevinde görevli kimse.…
kisve
S. 526 · TRM_2000
Nachbareinträge im Lexikon:
kitap Bütün ilahi dinlerin paylaştığı “vahiy” gerçeği, bir başka ifadeyle Yaratıcı’nın yükümlü kıldığı varlık olarak insana bildirim ve açıklamalarda bulunması. İslamda Kur’an ile son ha…
kitman kaidesi Sır olarak düşünülen tarikata ait bilgiyi, ehil olmayana söylememe, anlatmama ilkesi.…
kitman kaidesi
S. 530 · TRM_2007
Nachbareinträge im Lexikon:
Kokluca Tahtacıları Yanın Yatır Ocağı’na bağlı Sivri Külahlılar oymağındandırlar. Midilli’den geldikleri ve geldikten sonra bu ismi aldıkları rivayet edilir.…
koku Gül kokusu Hz. Hüseyin’e, şebboy Hacı Bektaş Veli’ye, diğer çeşitli güzel kokular da Hz. Muhammed’e ve Hz. Ali’ye bağlanır. Yeşil yaprak ise, niyâz, nezîr, adak anlamına kullanılıp…
konak kurbanı
S. 531 · TRM_2012
Nachbareinträge im Lexikon:
konak kurbanı Kimi bölgelerde yaşayan Aleviler arasında on iki kurban sıralamasında yer alan ve görgü cemini açmak için tığlanan kurban.…
konuk bk. mihman, mihman dede Kopuz:1. Eski Türkler tarafından ermişlik/ululuk simgesi hem de bir iletişim aracı sayılan, sesiyle iyi ruhları çağırıp kötü ruhları kovduğuna inanılan tell…
Köçek (küçek)
S. 534 · TRM_2021
Nachbareinträge im Lexikon:
Koyun Baba semahı Bu semah, geçmişte ulu ve aziz olarak bilinen kişilerin türbelerinde, yatırlarında, ölüm/doğum günü biliniyorsa o günlerde, Hıdrellez ve Nevruzda düşünülürdü. Üç ya da yedi gün sür…
kökten bitme Alevi-Kızılbaşlarda genellikle her çocuk doğuştan Alevidir. Bektaşilikte ise, tarikata dışarıdan girme, bir derneğe katılma gibi, intisap ediş vardır. Belli şartları yerine getirip…
kul
S. 536 · TRM_2037
Nachbareinträge im Lexikon:
kumru Evlâd-ı Resul’ün gazalarından bahseden manzum eser. Beyitlerin sonu “kumru” diye bittiği için bu isimle anılır. Daha çok Şiiler arasında okunması yaygındır.…
Kur’an Allah tarafından Hz. Muhammed’e gönderilen son ilahi kitap. Kur’an-ı Kerim bütün Müslümanların ortak kitabıdır. Dolayısıyla Kur’an, Alevi-Bektaşi Müslümanlar arasında da en çok oku…
Kur’an-ı nâtık
S. 542 · TRM_2042
Nachbareinträge im Lexikon:
kurb Yakınlık, yakın bulunma. 1. Kelime ezelde, yani ruhlar âleminde, Allah ile kul arasında geçen ahde uymayı ifade eden bir tabirdir. 2. Tarikat yolunda, yolda Allah yolcusunun, gönlü…
Kurban Bayramı kurbanı Kurban bayramlarında kesilen kurbandır. Bölgeler arasında bir takım farklılıklar olduğu görülse de gerek Bektaşiler ve gerekse Aleviler arasında hali vakti yerinde olup gücü yetenl…
kuşak
S. 547 · TRM_2057
Nachbareinträge im Lexikon:
kurban lokması Bektaşi kemeri veya kuşağı, “12-14 cm. eninde 275-300 cm. boyunda”, yünden örme bir kuşaktır. Hakim renk koyu kırmızı veya vişne çürüğü olup, kemer boyunca şeridler halinde, sarı, …
kutb (kutup) Büyük değirmen taşının milin etrafında döndüğü gibi, kâinat denen bu kozmosun da idare bakımından kutbun etrafında döndüğüne inanılır. Bu yönüyle kutup, manevi derecesi büyük, veli…
kutbü’l-evliya
S. 549 · TRM_2067
Nachbareinträge im Lexikon:
kutbü’l-evliya Hacı Bektaş Veli.…
Kutlu Melek Kadıncık Ana için kullanılır. Kadıncık Ana’nın esas isminin Fatma Nuriye olduğuna, Anadolu’ya geçtikten sonra Kutlu Melek adını aldığına, olgunluğunun ve halk üzerindeki sempatisin…
Kutlu Melek
S. 550 · TRM_2078
Nachbareinträge im Lexikon:
küçük buyruk Bisatî tarafından yazılan Menâkibü’l-Esrâr-Behçetü’l-Ahbâr adlı kitaba Aleviler “büyük buyruk”, Erdebilli Safiyüddin İshâk’a, oğlu Sadreddin’in yönelttiği soruları ve cevaplarını i…
küçük oruç İçel Tahtacılarında Muharrem orucunun son akşamında gece yattıktan sonra sabaha kadar hiçbir şey yenilip içilmeden tutulan oruç. Bu oruç sabahleyin kuşluk vakti kesilen horozun taş…
kün
S. 558 · TRM_2087
Nachbareinträge im Lexikon:
küre Birçok Alevi-Bektaşi şiirinde geçen bu deyim, simgesel bir kavramdır. Fiziksel olarak bütün noktaları merkezlerinden aynı uzaklıkta bulunan kapalı bir yüzeyle sınırlandırılmış cisi…
küre makamı (ocak makamı) Çiğ yiyeceklerin pişirilip yenebilecek duruma getirildikleri bir yer olarak küre ile simgelenen olgunlaşma, kemale erme makamı. Pişme yeri. Çiğin piştiği, olgunlaştığı makam. Hz. F…
kürre
S. 559 · TRM_2090
Nachbareinträge im Lexikon:
kürre bk. küre…
lâ Kelimelerin başına gelerek onları olumsuz yapan bir söz. İnkar ve tecrit anlamlarına da gelir. lâ-dini “din dışı”, lâ-zeval “zevali olmayan, ölümsüz”, lâ cevap “cevapsız”… gibi.…
ledün
S. 567 · TRM_2114
Nachbareinträge im Lexikon:
ledün Tanrı katı, Tanrı yanı. bk. ilmi ledün…
Ledün ilmi Tasavvufta Allah’tan vasıtasız olarak gelen bilgi. bk. ilmi ledün…
lokmacı
S. 569 · TRM_2131
Nachbareinträge im Lexikon:
lokmacı Kimi yörelerde kurbancıya verilen ad. bk. lokmacı…
Lokman Perende Velayetname’ye göre Hacı Bektaş Veli, Ahmet Yesevi’nin müridi Lokman Perende’ye bağlıdır. XII. yüzyılda yaşayan Hoca Ahmet Yesevi’nin, XIII. yüzyılda yaşayan Hacı Bektaş Veli ile g…
Lokman Perende
S. 570 · TRM_2134
Nachbareinträge im Lexikon:
lütuf Arapça birkelime olp sözlükte bağış anlamına gelir. Kulu, Hakk’ın tâatına yaklaştıran ve günahlardan uzaklaştıran her şey.…
Ma’bediyye bk:Seâlibe (Seâlibiyye)…
mah-ı nev
S. 572 · TRM_2158
Nachbareinträge im Lexikon:
makas alma Tarikat kapısının sekizinci makamında açıklanan; Allah’ın emrettiği ahlaki değerlere uymayan sünnet dışındaki yenilikleri terk etme; birey ve toplum katında ahlak dışılıktan uzakla…
maktel bk. maktel-i Hüseyin…
marifet bilgisi
S. 578 · TRM_2175
Nachbareinträge im Lexikon:
Ma’rufiyye Rıfaiyye tarikatının bir kolu. bk. Rıfailik…
masivâ Allah’tan başka her şey. Dünya ve dünya ile ilgili her şey. İnanca göre, gönlün masiva ile ilgisini koparmak, tarikat yolcusu için Tanrı’ya doğru yükselişin ön koşulu durumundadır.…
matem ayı
S. 580 · TRM_2189
Nachbareinträge im Lexikon:
mâu’l-hayat bk. âb-ı hayat…
maymun Bir kısım Tahtacı bölgelerinde ayı ve tavşan gibi sevilmeyen, adının söylenmesi ve etinin yenmesi yasak olan hayvanlardandır. bk. ayı, tavşan…
mebde
S. 582 · TRM_2206
Nachbareinträge im Lexikon:
Mecusilik Zerdüşt tarafından kurulduğu rivayet edilen din. Mecusiliğin, dinsel yapı açısından birbirinden farklılık gösteren iki döneminden bahsetmek mümkündür. Bunlardan birincisi Avesta’nı…
Mecusilik
S. 583 · TRM_2207
Nachbareinträge im Lexikon:
meczup Allah aşkıyla cezbeye kapılarak kendinden geçmiş yol erinin durumunu belirtmek için kullanılır.…
melekût alemi
S. 592 · TRM_2225
Nachbareinträge im Lexikon:
menakıbname Tarikat kurucularının, mezhep imamlarının ve diğer önemli dini şahsiyetlerin (evliyalar-ermişler) biyoğrafilerini, yaşamları boyunca yaptıkları olağanüstü işleri ve gösterdikleri k…
menazil Yaratıcıya doğru manevi yolculuğa çıkan tarikat yolcusunun, geçmek zorunda olduğu manevi duraklar.…
mengüş
S. 594 · TRM_2235
Nachbareinträge im Lexikon:
Mensuriyye Ebu Mensur Acli’nin görüşlerini takip eden aşırı Şii gruplardan biri. İmam Muhammed Bakır’ın talebelerinden biri olduğu, İmam’ın bunu tardedince kendinin imam olduğunu yaydığı nakl…
menzil Allah yolundaki yol ehlinin, hakikate ulaşmak için geçmek durumunda bulunduğu manevi durak.…
Mervan
S. 596 · TRM_2253
Nachbareinträge im Lexikon:
Merve Kabe’nin hemen yakınında, anlamlı bir tevekkül olayına sahne olmuş, Allah’ın nişanı olarak bilinen küçük bir tepe. Allah’ın nişanı olarak bilinen bu tepeden esinlenilerek aynı anla…
Meryemü’l-kübra Ulu Meryem anlamında Hz. Fâtıma.…
mesnevi han
S. 597 · TRM_2259
Nachbareinträge im Lexikon:
mesnevi han Kürsüde veya herhangi bir mekanda Mevlânâ’nın Mesnevisi’ni açarak onu okuyup şerh ederek sohbette bulunan kimseye mesnevi han denir. Cebecioğluna göre, Mevlânâ zamanında bu görev y…
mest Kendinden geçme. Sarhoş. İlahi Hakk’ın özünden tadıp kendinden geçmiş olanların durumunu belirtmek için kullanılır.…
meydan hayırlısı
S. 603 · TRM_2287
Nachbareinträge im Lexikon:
meydan hayırlısı Tahtacılarda taliplere hizmetlerinin karşılığı olarak ya da gerekli olduğu durumlarda, meydanda, dede tarafından verilen hayırlı.…
meydan odası bk. meydan…
misal
S. 618 · TRM_2325
Nachbareinträge im Lexikon:
miskin Varlık duygusundan sıyrılan, varlığı yokluğa çeviren, kendisinde hiçbir varlık görmeyen kişi. Derviş olan kişilerin miskinliktir sermayesi Miskinlikten özge bize mâl u mülk gerekme…
miskinlik Dünya ve dünya malını umursamama. Fakirhane, gösterişsiz halde görünme, yaşama.…
muhabbet meydanı açma
S. 622 · TRM_2351
Nachbareinträge im Lexikon:
Muhammed İslam peygamberi (571-632). İslami anlayışta Hz. Muhammed, Allah’ın insanlara mesajını iletmek ve bunları hayatında yaşayarak kılavuzluk yapmak üzere gönderdiği peygamberler zincir…
Muhammed Ali döşeği İçel Tahtacılarında içeri ceminde dedenin oturduğu yere verilen ad.…
muharremnâme
S. 633 · TRM_2363
Nachbareinträge im Lexikon:
muharremnâme Hz. Hüseyin ile aile fertleri ve taraftarlarından yaklaşık seksen kişinin 10 Ekim 680 tarihinde Emevi halifesi Yezid kuvvetlerince Kerbelâ’da şehid edilmesi sebebiyle duyulan üzünt…
Muharrem orucu 1-12 Muharrem günleri; Kerbelâ’da şehit edilenlerin ve Oniki İmamın anısına su içmeyerek ve eğlencelerden uzak durarak tutulan yas orucu. Cem ayini gibi, Alevi geleneğe özgü uygula…
muhib ayini
S. 640 · TRM_2374
Nachbareinträge im Lexikon:
mukallit meşrep talip Tarikat yolunu, kolay aşılır sanarak heves eden kimse.…
Mukattam Dağı Mısır’da Kaygusuz’un dergâhının bulunduğu dağ.…
mushaf-ı Fâtıma
S. 648 · TRM_2400
Nachbareinträge im Lexikon:
mûtû kable en temûtû “Ölmeden önce ölünüz” anlamında bir hadis. Tasavvufta nefsi öldürmeyi, dünyadan ilgiyi kesmeyi amaçlar. Diğer bir ifade ile tasavvuf yolunda masivadan kurtulup kalpte Allah’tan baş…
Mübarekiyye Cafer-i Sadık’ın oğlu İsmail’in kölesi Mübarek tarafından kurulduğu kabul edilen ve İsmail’in oğlu Muhammed’i sonuncu imam sayan İsmailiyye kolu. Bu mezhep, imamların ölmeyip gizle…
mücerredlik küpesi
S. 650 · TRM_2412
Nachbareinträge im Lexikon:
Mükremiyye bk:Seâlibe (Seâlibiyye) mülhid:1. Tanrı tanımaz, dinsiz, inançsız. 2. Anadolu Türk tarihi boyunca yerleşik düzeni reddederek, kırsal bölgelerde önce göçebe, sonra yarı yerleşik ve …
mülhime İçine doğduran, ilham veren.…
mürebbi
S. 651 · TRM_2420
Nachbareinträge im Lexikon:
Mürcie Haricilik ve Mutezile’nin büyük günah işleyen kimse hakkındaki görüşlerine karşı tez olarak doğan mezhep. Bu mezhebin temel görüşü, büyük günah işleyen kimsenin durumunun Allah’a b…
mürebbiye düşme Yol ehli canların yerine getirmeleri gereken farzlardan “hak kazanında pişmek” anlamına gelen farz. mürid:1. Allah’a ulaşmayı arzu eden, bir başka deyişle, Allah’ın ahlakıyla ahlak…
mürebbiye düşme
S. 652 · TRM_2426
Nachbareinträge im Lexikon:
mürşid (pir, baba, dede, sercem) Aydınlatan, müritlerine kurtuluş yolu gösteren, dervişleri yönetip yönlendiren, aynı zamanda sözü yasa niteliği taşıyan üst seviyedeki tarikat ulusu. Gerçek mürşid Hz. Muhammed’dir…
mürşidi âzam Hz. Muhammed.…
mürüvvet dileme
S. 656 · TRM_2447
Nachbareinträge im Lexikon:
müttekâ muîn Çile çıkarmak için halvethâneye giren dervişlerin uzanıp yatmamaları için başlarını dayadıkları asâ. Mevlevihânelerde ve diğer tekkelerde farklı biçimde ve büyüklükte çeşitli mütte…
müzahere Mücâhede yoluna giren bir sâlikin, uzun bir mücadeleden sonra, vecd dolu bir ruha mazhar olması, hicâb içinde bulunan huzura girmesi anlamlarına gelir. Bu durum, ruhun Allah’a mutl…
müzahere
S. 657 · TRM_2449
Nachbareinträge im Lexikon:
müzahere Mücâhede yoluna giren bir sâlikin, uzun bir mücadeleden sonra, vecd dolu bir ruha mazhar olması, hicâb içinde bulunan huzura girmesi anlamlarına gelir. Bu durum, ruhun Allah’a mutl…
naat (övgü) Bir şeyin niteliklerini övmeye denir. Genel anlamda naat, Hz. Muhammed’i övmek, ona yalvarıp şefaat ve bağışlama dilemek için yazılmış şiirlere denir. Naatların Hz. Muhammed’in yan…
nasip
S. 674 · TRM_2482
Nachbareinträge im Lexikon:
nasip töreni Nasip alma sırasında yapılan törene verilen ad.…
nasip töreninde ölme “Nasip alarak nefsini öldürme; nefsini öldürmek suretiyle “temiz” olarak yeniden doğma” anlamında kullanılır.…
nefes evladı
S. 679 · TRM_2508
Nachbareinträge im Lexikon:
nefes etme Mürşidin manevi gücü ile gönülleri ferahlandırması. nefes evladı:1. Çocuğu olmayan kadına, erenlerden birinin himmet etmesi ile çocuğu dünyaya gelince o çocuğun, himmet edenin mane…
nefes oğlu bk. nefes evladı…
nefes oğlu
S. 680 · TRM_2513
Nachbareinträge im Lexikon:
nefir Boyuna takılır. Antilop veya keçiboynuzundan yapılır. Sade olanları olduğu gibi üzerleri gümüş veya altından kaplamalar ile süslenmiş olanları ile kendinden oymalar şeklinde yapılm…
nefiri Âdem bk. nefir…
nefsi kırma
S. 684 · TRM_2526
Nachbareinträge im Lexikon:
nefsi mardiyye Nefsin altıncı mertebesidir. Bu vasfa kavuşan nefis; beşeri istekleri terk etmiş, güzel huylu olmuştur. Kusurları affeden, güzel düşünen, şefkatli, eli açık, insanları sırf Allah i…
nefsi mutmainne Nefsin dördüncü mertebesidir. Bu mertebeye kadar gelebilmiş kimseler, gerçekten olgunlaşmış kimselerdir. Bu nefis; kötü sıfatlardan sıyrılmış, güzel ahlak ile ahlaklanmıştır. Bu ma…
nefsi raziye
S. 685 · TRM_2531
Nachbareinträge im Lexikon:
nefsi raziye Nefsin beşinci mertebesidir. Rıza makamına eren nefis. Bu durumdaki nefis, kendi iradesinden vazgeçip Hakk’ın iradesine tabi olur. Hiçbir şeyden şikayet etmez. Bu mertebede nefs ye…
nefsi safiye Nefsin yedinci mertebesidir. Her şeyden arınmış, kendisinde Allah’tan başka hiçbir şey bulunmayan nefistir. Bu mertebeye eren kimse miracını tamamlamış kimsedir. O gerçek mürşid-i …
nefsi safiye
S. 686 · TRM_2540
Nachbareinträge im Lexikon:
Nesturilik Hristiyanlıkta İsa Mesih’in şahsıyla ilgili tartışmalarda, İsa’da iki ayrı şahsiyetin, yani ilahi ve insani şahsiyetlerin, yan yana birbirine karışmaksızın varlığını sürdürdüğü gör…
nevhager Para ile ölüye ağlayan kadın ve erkeğe denir. İran, Arabistan ve çeşitli Türk topluluklarında var olan bir âdettir. Eski Türklerin bunlara daha çok ağıtçı dedikleri bilinmektedir. …
nevruz cemi (ayini)
S. 694 · TRM_2548
Nachbareinträge im Lexikon:
nevruz kurbanı Maddi durumu yerinde olanların nevruz günü kestikleri kurban. Kimi bölgelerde bugün bayram olması nedeniyle önceden adanmış adak kurbanları kesilerek pişirilip etli pilav olarak yu…
nevruz semahı Daha çok Ege bölgesinde yaşayan çeşitli tahtacı ve Bektaşi grupların nevruzda topluca döndükleri, kendine özgü hareketlerle belirgin bir semah türü. bk. Nevruz Bayramı nevruziye:1.…
nimet
S. 698 · TRM_2558
Nachbareinträge im Lexikon:
nirvana Hinduizme göre aydınlanmış ruhun tekrar tekrar vücut bulma kısırdöngüsünden kurtulması, buna son vermesi. Hinayana mezhebine göre Nirvana yokluk demektir. Mahayana ekolü ise onu, r…
niyaz akçesi Dedelerin, babaların, köy ve tekkelerden, hizmet karşılığı aldıkları hediyeler, paralar. Gerek Aleviler gerekse Bektaşilerde köylere gidilerek kara kazan hakkı, mürşid hakkı, çerağ…
niyaz alma
S. 699 · TRM_2561
Nachbareinträge im Lexikon:
niyaz alma Niyaz edenin saygı ve hürmet talebini kabul etme.…
niyaz duruşu Saygının ayakta durularak belirtilmesi, sağ ayak başparmağını sol ayak başparmağı üzerine basarak ve kollar göğüste, sağ orta parmak sol omuzu, sol orta parmak sağ omuzu gösterir b…
niyaz duruşu
S. 700 · TRM_2573
Nachbareinträge im Lexikon:
nizariyye Fatımi halifesi Muntasır’ın oğlu Nizar’ın adından gelmektedir. İsmaililiğin, Muntasır’ın oğlu Nizar’ı imam kabul eden ve Hasan Sabbah’ın ahlak öğretilerini benimseyen kolu. bk. Sab…
noktai tahtel ba Hz. Ali olarak algılanan “ba” harfinin altındaki nokta.…
Nusayri
S. 703 · TRM_2590
Nachbareinträge im Lexikon:
Nusayri Nusayriliği benimsemiş olan kimse, topluluk.…
Nusayrilik Günümüzde Arap Aleviliği olarak da bilinen Nusayrilik, İbnu’n-Nusayr en-Nemirî (Ö. 270/883) tarafından kurulan aşırı bir Şii fırkadır. Diğer Bâtıni fırkalarda olduğu gibi Nusayrili…
nutuk
S. 707 · TRM_2594
Nachbareinträge im Lexikon:
nush Edebdür Hakk’a yakîn Bilür insan Hak hakkın Edebsüz olma sakın Var edeb öğren edeb Bu edeb ‘atayidür Âşıka yüz suyıdur Evliyâlar hûyıdur Var edeb öğren edeb Gel Hakk’a ikrâr isen Â…
nübüvvet Ali’nin velâyeti tasavvufi velâyet anlayışı ile Şii imamet anlayışı arasında farklı boyutlarda ifade edilmiştir. Yine çeşitli mitolojik unsurların karıştırılmasıyla Hz. Ali’nin tar…
on dört
S. 717 · TRM_2619
Nachbareinträge im Lexikon:
on altı inanç 9. İmam-ı şehadet:Allah-Muhammed-Ali üçlüsüne inanıp bunu dille, gönülle açıklama. 10. Kuran-ı hikmet:İnanmış kimsenin gönlünün Kuran olduğu. 11. Dest-i velayet:“velilik eli” anlam…
on dört masumu pak Alevi-Bektaşi kültüründe, Oniki İmam dışında, hemen hemen dua ve gülbanklarda toplu olarak saygıyla anılan bazı isimler vardır. Hz. Peygamberin soy torunlarından olup henüz küçük y…
ozan
S. 737 · TRM_2663
Nachbareinträge im Lexikon:
ozan Ağırlıklı olarak sözlü kültüre dayanan Aleviliğin taşıyıcısı (sözcüsü-belleği) olarak öne çıkan şair. Şiirlerini saz eşliğinde söyleyen halk şairi. Yüzyıllarca Alevi ozanları ve de…
öğretici Mürşit, rehber, ulu kişi.…
ölüm
S. 740 · TRM_2673
Nachbareinträge im Lexikon:
öp eşiği çık dışarı Arzu edilmeyen bir yerde durmamak gerektiğini, öğütleyen bir söz. Sufiler, mücadele ve münakaşadan kaçınırlar, onun için böyle bir durumla karşılaşınca eşiği öpüp niyaz ederek çıka…
örtmek Sır etme.…
özü birleme
S. 742 · TRM_2682
Nachbareinträge im Lexikon:
özür okuma Dedeye, niyaz ettikten sonra dar’a durup aklanmayı dileme.…
pâ-çâ-zâ-kâ Dört büyük kutsal kitabın simgeleridir. Pâ: İncil, Çâ: Tevrat, Zâ: Zebur, Kâ: Kur’an.…
palhenk
S. 744 · TRM_2699
Nachbareinträge im Lexikon:
pelhenk taşı bk. palheng taşı…
penç Beş. Pençe-i Âl-i Âbâ’yı simgeleyen sayı.…
pend
S. 745 · TRM_2715
Nachbareinträge im Lexikon:
pend Öğüt, nasihat.…
pend etmek Öğüt vermek, nasihat etmek. pendname:1. Tarikata yeni giren cana, öğüt vermek maksadıyla söylenmiş nefesler. 2. Öğüt vermeyi esas alan manzum eser.…
pervazcı Kimi Alevi boylarında semah yapan kimseye verilen ad. bk. pervaz…
pervazcı
S. 748 · TRM_2729
Nachbareinträge im Lexikon:
peşinelik İki aşınanın meydana getirdiği dayanışma kurumu. Korkmaz’ın verdiği bilgiye göre, Alevilikte musahip ve musahiplik durumu çok önemlidir. Aleviliğe kabul töreni olarak algılanan eş …
peştamal Fütüvvet erbabının simgesi durumunda bulunan peştamal kuşanmak, çıraklıktan ustalığa yükselenlere uygulanan bir törenin adı. Bu törende Ahi lideri, işinde ustalaşmış sanatkara, peş…
pir
S. 752 · TRM_2742
Nachbareinträge im Lexikon:
pınar anası Geleneksel Türk inançlarından kalma bazı kelimeler, bugün de varlığını korumaktadır. Tanrılardan olan ve çocukları koruyan Umay Ana, bugün umacı adıyla yaşamaktadır. Ocak ve aile t…
Pir Ali XVI. yüzyılda yaşamış, önemli bir Alevi-Bektaşi halk ozanıdır. Öneminin nedeni ise, Alevilik tarihi açısından dönüm noktası sayılabilecek bir olay içerisinde yer alması ve bu olayı…
Pir-i Baba
S. 760 · TRM_2766
Nachbareinträge im Lexikon:
pirlik Pir olmanın gereklerini yerine getirme. Peygamber soyundan gelmiş olmayı gerektirir. Şeriat, tarikat, marifet ve hakikat, nasıl Muhammed-Ali’den kalmışsa pirlik de Muhammed-Ali’den…
pirüpak Tertemiz.…
pûşide
S. 763 · TRM_2778
Nachbareinträge im Lexikon:
pûşide Tabutun üzerine örtülen, üstünde ayetler yazılı örtü.…
Rab Zâtın, ruhi veya cismani gayp varlıklarına olan nisbeti bakımından, Hakk’ın bir ismidir. Tüm varlıklar ve şeyler Allah’ın bir ismine bağlıdır. Allah’ın ismi Rab (kayıran) ona bağlı…
Rahim
S. 768 · TRM_2800
Nachbareinträge im Lexikon:
rakı adama Kimi İslam öncesi Türk boylarında rakı, ocağa, Ocak Tanrısı’na veya ateşe sunulan kansız bir kurbandır; ecdat ruhlarına ve onların temsilcileri olan tuslara sunulan ve adanan bir ş…
raks Sema, deveran. Topluca zikir yapılıp ilahiler okunurken bir halka oluşturan dervişlerin otururken veya ayakta iken yaptıkları ritmik hareketler. ram:1. Tarikat yolcusunun, bütün va…
rehber bacı
S. 770 · TRM_2815
Nachbareinträge im Lexikon:
rehber bacı Musahiplik töreni sırasında, kefenler giydirildikten sonra karı-koca iki talipten kadına yol abdesti aldıran ve ona bilmesi gerekenleri bir kez daha hatırlatan kadın rehber.…
rehber dede Musahiplik töreni sırasında kefenler giydirildikten sonra karı-koca iki talipten kadına yol abdesti aldıran ve ona bilmesi gerekenleri bir kez daha hatırlatan erkek rehber.…
Rıfailik XII. yüzyılda Seyyid Ahmet Rıfai (ö. 1182) tarafından Irak’ta kurulan bir tarikat. ‘Rıfaa’ kabilesinden olduğu için bu adı almış olup kendisi aktab-ı erbaa (dört kutub)’dan biri sa…
rıza
S. 773 · TRM_2835
Nachbareinträge im Lexikon:
Rıfaiyye bk.Rıfailik rıza:1. Yaratıcıdan gelen her şeyi gönül hoşnutluğu ile karşılama. 2. Yaratıcının hoşnutluğunu, onayını kazanma; tanrısal hoşnutluk, tanrısal onay. 3. Kişinin kendisi i…
rıza kapısı Tarikat, yol. rıza lokması:1. Cem töreni esnasında pişirilen kurbandan ya da kurban kesilmeyen cemlerde, evlerden getirilen ekmek ve çöreklerin doğranarak karıştırılmasıyla elde ed…
rıza kapısı
S. 774 · TRM_2840
Nachbareinträge im Lexikon:
rızalık suyu bk. saka, saka suyu ribat:1. Eskiden sınır boylarında, devletin sınırlarını korumak, ölü araziyi diriltmek, emniyet sağlamak gibi görevleri ifa etmek üzere kurulan tekke ve zaviyel…
ricâl bk. recül…
Rufaiyye
S. 775 · TRM_2851
Nachbareinträge im Lexikon:
Rufaiyye bk. Rıfailik…
ruh İlahi alemdengeldiğine, ölümsüz olduğuna, ilk yaratılış sırasında Tanrı’nın kudret eliyle yoğurduğu insan çamuruna kendisinden nur kattığına inanılan, geçici bir süre için insan be…
ruh
S. 776 · TRM_2866
Nachbareinträge im Lexikon:
rüya kurbanı Alevilikte on iki kurban sıralamasında yer alan; kişinin rüyasında gördüğü bir olay nedeniyle tığladığı kurban.…
saâlik Kalenderler, dervişler.…
sabır gösterme
S. 778 · TRM_2877
Nachbareinträge im Lexikon:
saçını giderme Tarikat kapısının üçüncü makamında yer verilen; cinsiyet farklarının ortadan kaldırılması bağlamında “kadının dişiliğinin ve erkeğin kişiliğinin” yok edilmesi olarak algılanan semb…
sadaka Sevap kazanmak ve karşılığını Allah’tan beklemek maksadıyla ihtiyacı olana yapılan bağış, yardım.…
sâğar
S. 786 · TRM_2899
Nachbareinträge im Lexikon:
sahibi kâinat Kâinatın sahibi anlamında Allah, Tanrı. sahibi kalp:1. Gönlündeki irfan sermayesini dili ile anlatamayan kişi. 2. Gönül dilinden anlayanlar, gönül adamları. bk. ehli dil…
sahibi makam Sâlikin manevi terakki yolunda uğradığı makamda, bir süre kalıp onun özelliğini kazanmasına bu ad verilir.…
salavat
S. 789 · TRM_2913
Nachbareinträge im Lexikon:
salatnâme Namaz hakkında yazılan eserlere verilen ad. Bu hususta pek çok manzum ve mensur eser yazılmıştır. Edebiyatımızda salatnâme türünde yazılan en güzel eser, Kaygusuz Abdal’ın hece vez…
salavat getirme Hz. Muhammed’e ve Oniki İmamlara dua okuma. bk. salavat…
salavat getirme
S. 790 · TRM_2923
Nachbareinträge im Lexikon:
saltuknâme Şeyhzâde Cem’in buyruğu ile Ebul-Hayr Rûmi tarafından yazılan; Sarı Saltuk’un yaşamını, amacını, gösterdiği kerametleri ve içinde yaşadığı toplumsal olayları anlatan ve daha çok ri…
samah bk. semah…
Sarı İsmail Sultan postu
S. 792 · TRM_2935
Nachbareinträge im Lexikon:
Sarı Kız Malum olduğu üzere yatırlara karşı gösterilen saygı, onlarda bulunduğuna inanılan sıhri kudrete karşı gösterilen bir saygıyı ve boyun eğmeyi ifade etmekte ve Alevi inancında önemli…
Sarı Kız Ayrıca Kazdağı Türkmenleri arasında Sarı Kız efsanesi aşağıdaki dörtlüklerle yadedilir: Hey kurbanın olam Zülfikar Ali Sen yarattın yeri göğü ezelî Dünya görmemiş böyle güzeli Hey …
sarsıl semahı
S. 796 · TRM_2953
Nachbareinträge im Lexikon:
seb’atü’l-kevâkibi’d-dürriyye Nusayrilerce yedi inci yıldızlar. Bu topluluk, “eytam-ı hamse”ye Muhammed ve Selman’ı da eklemekle oluşan grup. İnanca göre bununla yedi kat göklerin makamları onaylanmaktadır. bk.…
seb’ul-mesânî Fâtiha sûresi. Bu surenin diğer adı. Tekrarlanan yedi ayet. 1. Ayn ve ilim mertebelerindeki yedi çeşit zuhuru bakımından Hakk’ın zâtı. 2. Yedi ayetten oluştuğu, iki rekatta tekrar …
secde
S. 797 · TRM_2960
Nachbareinträge im Lexikon:
seccade-nişin Şeyhler, dervişler hakkında kullanılan bir tabirdir. Bunlar, tekkelerde seccade veya post üzerinde oturdukları için bu adla anılmışlardır. bk. post-nişin secde:1. Namazda ve niyaz …
secde etme Secde etmekle bir makamı ya da o makamı temsil eden şeyi, kimliği kutsama.…
secde etme
S. 798 · TRM_2965
Nachbareinträge im Lexikon:
sekâhüm sırrı Bektaşiliğin ve Bektaşilerin Hz. Hüseyin’e olan bağlılığı, onun uğradığı büyük zulme karşı duyulan acı ve bunu yapanlara beslediği nefret ve lanet hisleri, yolun önemli bir ilkesid…
sekil Suç işleyen Bektaşilerin ceza olarak boyunlarına astıkları taş. Bu taş, şeriattan bir taş koparan, yani İslama aykırı bir davranışta bulunup suç işleyenlere asılırdı. Bektaşilerin …
sekiz
S. 799 · TRM_2969
Nachbareinträge im Lexikon:
sekiz Sekiz cenneti, sekiz cennetin sekiz kapısını ya da sekiz adını simgeleyen sayı. Kimi Alevi-Bektaşi deyişlerinde “cennet”e işaret edilerek telmih sanatı yapılır. Nesîmî, aşağıdaki d…
sekiz cennet Uçmak ve bahçe anlamına gelen sekiz cennetin olduğuna inanılır. Yunus Emre bir şiirinde “Kasteder sekiz uçmağı nur idüp nura katmağa” der. İnanca göre sekiz cennet şunlardır: Dârül…
selmân etme
S. 801 · TRM_2978
Nachbareinträge im Lexikon:
selman Cemlerde meydanı süpürmek, el suyu dökmek ve sofraları serip yemek süresince ihtiyaçları karşılamakla görevli hizmet sahibi. Tahtacı kültüründe eskisi gibi içeri kurbanları yapılma…
Selmân-ı Farisi Hz. Muhammed’in sahâbesinden ve Hz. Ali’nin dostlarından biri. Hz. Muhammed’in, Selmân hakkında “Selman, bizden ehlibeyttendir.” dediği nakledilir. Bu nedenle Alevi-Bektaşiler aras…
Selmân-ı Farisi
S. 802 · TRM_2983
Nachbareinträge im Lexikon:
selsebil Cennette bulunduğuna inanılan bir çeşme.…
sema İşitme, musiki dinleme, güzel ses ve nağmelerle coşup vecde gelerek raksa girme ve dönme anlamlarına gelir. Sema, Anadolu’da Aleviler arasında semah tarzında söylenir. Kimi sufiler…
semah durma
S. 807 · TRM_2990
Nachbareinträge im Lexikon:
semah durma Semah dönme.…
semah düzeni bk. ruzba düzeni…
semah düzeni
S. 808 · TRM_2993
Nachbareinträge im Lexikon:
semah nefesi Semah dönülürken belli bir ezgi ile okunan nefes. Tarikatın temel ritüellerinden biri olup Türkçe icra edilen cemin önemli bir parçası olan semahlar müzikle iç içedir. Şâhî’den bir…
semah tutma Dönme, oynama, dans etme, sema etme. bk. semah…
serçeşme
S. 809 · TRM_3002
Nachbareinträge im Lexikon:
sercem Bir topluluğun önderi, başkanı anlamındamürşid, dede, baba. bk. mürşid, dede, baba serçeşme:1. Suyun başı, kaynak, pınar. 2. Yolun asıl kaynağı, yolun en ulu piri anlamında Hacı Be…
serdeste bk. alaca değnek, desteçup…
serdeste
S. 810 · TRM_3009
Nachbareinträge im Lexikon:
seyr Tanrı’ya, Tanrı ile ve Tanrı’dan yapılan yolculuk. Bir isteklinin (tâlip) bir hükümden bir başka hükme, bir halden bir başka hale geçmesidir. Bu tamamen manevi bir gidiştir. Süluk …
seyri urûc bk. kavsi urûc…
seyrü sülûk
S. 811 · TRM_3012
Nachbareinträge im Lexikon:
seyrü sülûk Allah yolundaki tarikat yolcusunun çeşitli aşamaları (dört kapı kırk makam) geçerek Allah’a varması ve Allah’tan halka dönmesi için yaptığı manevi yolculuk. Başka bir ifade ile mür…
seyrü sülûk çilesi Seyrü sülûk yolculuğuna hazır duruma gelmiş canın, bu durumunun kanıtlanması bağlamında yalnız başına kalarak kendini dinlemesi biçiminde gerçekleştirilen çile. bk. seyr ü sülûk…
seyrü sülûk çilesi
S. 812 · TRM_3019
Nachbareinträge im Lexikon:
Seyyid Ali Sultan Kendisi hakkında bir Velayetnâme bulunduğu gibi, efsanevî hayatı hakkında da halkın sözlü rivayetlerinde oldukça zengin bir yerinin olduğu bilinmektedir. Bektaşiler içerisinde yer …
Seyyid Ali Sultan Alevi-Bektaşi inancında ünü oldukça yaygın olan Kızıl Deli Sultan, aynı paralelde bu inanca bağlı olarak gelişen edebiyatta kendisine yer bulabilmiş önemli simalardandır. Bektaşi s…
sırrı sır etme
S. 819 · TRM_3063
Nachbareinträge im Lexikon:
sırrı sır etme Yolda elde ettiği sırrı ehil olmayandan sakınma, onunla paylaşmama.…
sırrı tarikat bk. bektaşi sırrı…
sırrı tarikat
S. 820 · TRM_3069
Nachbareinträge im Lexikon:
sırtı sarı Tokat ve Sivas havalisinde kimi köylerde yaşayan Alevilere verilen isim. bk. Kızılbaşlar…
sıvazlama Mürşidin, talibin sırtı üzerinde elini okşar gibi gezdirmesi, onu kutsaması.…
sinn-i sâf olma
S. 821 · TRM_3077
Nachbareinträge im Lexikon:
sinn-i sâf olma Görgü öncesinde, büyük-küçük herkesin birbiriyle görüşüp alacak-vereceklerin halledilmesi, davaların ortadan kalkması, gönüllerin arıtılarak birlenmesi ve görgüye girilmesidir.…
siracı münir Alevi-Bektaşilerin yaşadığı bölgelerdeki kimi dergâhlarda, Horasan çerağının karşısında yer alan ve Hz. Ali’yi simgeleyen, parlak bir ışık saçan tek çerağ.…
siracı münir
S. 822 · TRM_3089
Nachbareinträge im Lexikon:
siyadet hücceti Seyyidlik beratı. Seyyidliği sabit olanlara nakibü’l-eşraf tarafından verilen berat. Yapılan detaylı tetkikler neticesinde, seyyid oldukları kesin olarak tespit edilenlere nakîbü’l…
siyer Hz. Muhammed’in hal tercümesi ile uğraşan ilim dalının adı. Hz. Muhammed’in hayatını, peygamber olarak eylemlerini ve sahip olduğu değerleri anlatan eser.…
su orucu
S. 826 · TRM_3119
Nachbareinträge im Lexikon:
suffe ehli Medine’de Hz. Muhammed döneminde, onun tarafından yaptırılan mescidin hemen yanında inşa edilen “suffe” adı verilen mekanda barındırılarak eğitilen kimsesiz ve ihtiyaç sahibi genç …
suffe-i safa Kırklar meclisinin toplandığı yer. sufi:1. Gönlü saf kişi. 2. Nefsinden fani, Hak ile bâkî. 3. Zâhirde halk ile batında Hak ile olan. 4. Sükût ettiği halde muhatabın sırrını okuyan…
sultan nevruz
S. 827 · TRM_3129
Nachbareinträge im Lexikon:
sultan nevruz bk. nevruz, Nevruz Bayramı…
sultan-ı Horasan bk. Şah-ı Horasan…
sultan-ı Horasan
S. 828 · TRM_3140
Nachbareinträge im Lexikon:
Süleymaniyye (Cerîriye) Zeydiye’nin kollarından bir tanesidir. Kurucusu, Süleyman b. Cerir ez-Zeydi’dir. Bunlar Ebubekir ve Ömer’in halifeliğini kabul ederler. bk. Zeydiye süluk:1. Bir tarikata bağlanan k…
süluk görme Tarikata, yola girmiş olma.…
süpürgecilik
S. 829 · TRM_3147
Nachbareinträge im Lexikon:
süpürgecilik bk. ferraşlık…
süpürge erkanı Süpürge erkanı bildiğimiz sıradan süpürgelerle yapılır. Fesleğenden süpürge şeklinde örülmüş demetlerle yapılması daha makbuldür. Yeterince fesleğen bulunmayan yerlerde bir kaç dal…
sürgün edilme
S. 831 · TRM_3154
Nachbareinträge im Lexikon:
sürgün edilme Yola, erkâna, ceme sığmayan ve aykırı davranışlarda bulunan müridin topluluk dışına çıkarılması.…
şah Başta Koyun Abdal olmak üzere Alevi Bektaşi ozanlarının deyişlerinde sık sık geçen ve bu zümreye mensup insanlar arasında kullanılan şah kavramı, Aleviler tarafından haksızlığı, yo…
şah beyit
S. 834 · TRM_3160
Nachbareinträge im Lexikon:
şah perde Sazın, Alevi-Bektaşi müziğinin karar sesi olan “la” perdesine verilen ad.…
şah safi süreği Eskiden Alevilere verilen adlardan biri. bk. Kızılbaşlar…
Şahı velayet
S. 835 · TRM_3172
Nachbareinträge im Lexikon:
Şahı velayet Veliler şahı anlamında Hz Ali için kullanılır. Hz Ali’nin lakaplarından biridir. bk. şah…
Şahı vilayet Hz Muhammed’in yerine halife olarak geçmesi ve Allah velisi olduğu da düşünülerek vilayet padişahı anlamında Hz Ali’ye verilen ad. bk. Şahı velayet…
Şahı vilayet
S. 836 · TRM_3179
Nachbareinträge im Lexikon:
Şaman (Kam) Çeşitli Türk boylarında bir çeşit büyücü-rahip görevini üstlenen din adamına verilen ad. Tunguzca bir terim olan Şaman kelimesine karşılık, birçok Türk boyu Kam terimini kullanır. …
Şamanizm bk. Şaman…
şathiyât
S. 838 · TRM_3192
Nachbareinträge im Lexikon:
şathiye Şathiyeler, sufînin kendinden geçtiği bir sırada dıştan bakıldığı zaman şeriate aykırı gibi görünen, dînî duyguların nükteli bir biçimde dile getirilmesidir. Bu tür şiirlere genell…
şath (şatıh) Allah yolundaki tarikat yolcusunun; vecd durumunda söylediği, gizli olan anlamını herkesin kavrayamayacağı kabul edilen, akla, mantığa ve şeriata aykırı görünen söz. bk. şathiyât, …
şecere
S. 842 · TRM_3201
Nachbareinträge im Lexikon:
şed bağlama Uğraştığı sanat dalında başarılı olup maharet kazanan çıraklara, fütüvvet geleneğince, ustaları tarafından bir törenle kuşak kuşandırılması. Usta çırağına kendisine ilk şedin kim t…
şeddi şah Hz. Ali kuşağı olarak algılanan şed, kemer. şefkat:1. Halka ihtiyaç duydukları şeyi verme, güçleri yetmeyecek şeyi onlara teklif etmeme, anlamayacakları dille kendilerine hitap etm…
şeriat evi
S. 846 · TRM_3232
Nachbareinträge im Lexikon:
şeyh Pir, mürşid. Bir tekkenin lideri durumunda olan kişi. Müridi yetiştirir. Tarikatın inanç ve felsefesini öğretir. Bir başka deyişle kulu Allah’a, Allah’ı kula sevdirir. Şeyh, şeriat…
Şeyh Balı Elvan Çelebi’nin Baba İlyas’ın halifeleri arasında saydığı bu zatın, Vilâyetnâme’de Balı Şeyh adıyla zikredilen ve Hacı Bektaş’ın halifeleri arasında gösterilen zatla aynı kişi olm…
şeytani sultan
S. 848 · TRM_3245
Nachbareinträge im Lexikon:
Şia Hz Ali ve soyundan gelenlerin halife olması gerektiğine inanan çeşitli grupların ortak adı. Başka bir deyişle Hz. Peygamberden sonra Hz. Ali’yi halifeliğe en layık kişi olarak göre…
şia-i Ali Ali taraftarı. Şia. bk. şia…
şîri Yezdan
S. 849 · TRM_3256
Nachbareinträge im Lexikon:
şîri Yezdan Allah’ın aslanı anlamında Hz. Ali’ye verilen unvan, ad. bk. Ali…
şirk Allah’a ortak koşma, Allah’tan başka bir ilah bulunduğuna inanma. Bu tür inançlara sahip olanlara da müşrik denir.…
şirk
S. 850 · TRM_3263
Nachbareinträge im Lexikon:
şükür secdesine kapanma Verdiği nimetlerinden dolayı Tanrı’ya niyaz etme.…
taalluk Nefsin dünyaya bağlılığı, dünyaya duyduğu ilgi.…
tabi ocak
S. 852 · TRM_3276
Nachbareinträge im Lexikon:
taç Bektaşilikte önemli bir yere sahip olan taç, kubbesi on iki terkli (dilimli), başa geçen alt kenar kısmı (lengeri) ise dört parçalı beyaz keçeden yapılmış bir başlıktır. Kızılbaşla…
taç Tarikata hâc geldi Mü’mine mi’râc geldi Ehl-i tarîk içinde Beş kimseye tâc geldi Evvel Âdem’e geldi Nuh’dan ol deme geldi İbrahim Halîlullah Ahmed Dedem’e geldi Zülfün bana bağ gel…
Tanrı
S. 863 · TRM_3310
Nachbareinträge im Lexikon:
tam carı Kimi yörelerde meydanın, maddi ve manevi tüm kirlerden ve pisliklerden arındırılması için carıcı tarafından sürülmesi işlemi. bk. carı Tanrı:1. Kendiliğinden var olan, varlığı kend…
Tanrı dağı Edirne kırında, Otman Baba’nın yattığı yer.…
tarikat
S. 865 · TRM_3327
Nachbareinträge im Lexikon:
tarik çalma Hz. Ali’nin, Hz. Peygamberin kendisine “Ben öldükten sonra kimseye kılıç çekmeyesin” şeklindeki vasiyeti üzerine, Zülfikâr’ı Necef Denizi’ne atarak onun yerine kullandığı ve kılıç …
tarikat abdesti Bektaşilikte tarikat abdesti rehber tarafından aldırılır. Tarikata ilk girişte ve birde musahiblik ikrarında olmak üzere iki kere alınır. Esas adı ikrâr abdestidir. İkrarda alınan …
tarikat nikâhı
S. 867 · TRM_3335
Nachbareinträge im Lexikon:
tarikat nikâhı Bir kısım Tahtacı zümrelerinde resmi nikâhın ardından dedenin bulunduğu yerlerde gelinin oğlan evine getirildiği günün gecesinde; bulunmadığı yerlerde ise dedenin geldiği zamanlard…
tarikat piri Tarikatın kurucusu ya da kurucularından olan ulu kişi, mürşit.…
tarikat piri
S. 868 · TRM_3355
Nachbareinträge im Lexikon:
tariki şek Şek ve şüpheyi terk eden. Dervişin nitelikleri sıralamasında yer alan beşinci özellik.…
tariki tasfiye Öğrenme süreci olarak algılanan, “Tanrı’dan gayrı olanı” tasfiye ederek arınma.…
tasnif
S. 869 · TRM_3362
Nachbareinträge im Lexikon:
tasnif Eğitim aşamaları sıralamasında yer alan ve “bulmak” olarak algılanan, “bilgi kişinin davranışına yansımazsa onun malı olmaz” anlayışını dışa vuran ikinci aşama.…
taşlama Nefes türlerinden biri. bk. nefes…
taşlama
S. 870 · TRM_3366
Nachbareinträge im Lexikon:
tavşan Arka bacakları uzun, koşucu, kemirgen ve kürklü memeli bir hayvan olan tavşan, Aleviler tarafından sevilmez, eti yenmez ve uğursuz sayılır. Kur’an’da genel anlamda eti yenmesi yasa…
tavşan
S. 871 · TRM_3367
Nachbareinträge im Lexikon:
tavşan yememe bk. tavşan, ayı…
tavşan yememe
S. 872 · TRM_3372
Nachbareinträge im Lexikon:
tayyi mekan (tayyi zaman) Tanrı’nın dostlarına bahşettiği kerametlerinden biri de, Miraç gecesinde Hz. Muhammed’in yaşadığı türden olmak üzere, onlara bir anda uzun mesafeler kat’ ettirmesidir. Zaman ve mek…
tecelle Çaylaklarda (Tahtacılarda) içeri cemlerinde yerine getirilen bir uygulama. Cemin sonunda cemdeki bütün bacılar dedenin izniyle tecelleye kalkar; en önde dedenin eşi, onun arkasında…
tecelli neşesi Tanrısal görünüşün bilincine varma. bk tecelli tecelligâh:1. Yaratıcının varlığının belirdiği, ilahi gücün göründüğü yer. 2. Bu anlamda insan gönlü. bk. tecelli…
tecelliyâtı ilahiye
S. 875 · TRM_3392
Nachbareinträge im Lexikon:
tecelliyâtı ilahiye Dünyadaki tüm nesnel varlıklar. bk. tecelli…
tecellizâr bk. tecelligah…
tecellizâr
S. 876 · TRM_3398
Nachbareinträge im Lexikon:
teferrüc Manen yükselen sâlikin, ruhi bir miraç yapması, ulvî-süflî bütün âlemlerde yolculuk etmesi, her şeye yukarıdan bakması. Başka bir ifade ile manevi olgunluğa ulaşan tarikat yolcusun…
tefsir Açıklama, keşfetme, örtülü ve kapalı bir şeyi açığa çıkarma, açma ve aydınlatma. “Tefsir ilmi” ise Kur’an’ın anlam ve hükümlerini inceleyip yorumlayan ilmi disiplini ifade eder. Ku…
tekke ortası
S. 878 · TRM_3411
Nachbareinträge im Lexikon:
tellâl bk. pervane…
telli Kuran bk: bağlama temaşa:1. Hakk’ın isim, fiil ve sıfatlarının tecellisini görme. 2. Yüksek olgunluk aşamasına ulaşmış tarikat yolcusunun, yol erinin, derin düşünceye dalarak, gerçeklik …
tennure
S. 884 · TRM_3421
Nachbareinträge im Lexikon:
terceman Bir iş yapılırken okunan övgü ve duaya denir. Bu ya şiir şeklinde ya da mensur olur. Mevlevi ve Bektaşi tabiridir. Daha çok Bektaşilerde kullanılır. 1. Bektaşi törenlerinde tarikat…
tercüman bk. terceman…
terkli
S. 885 · TRM_3433
Nachbareinträge im Lexikon:
terkli Belirtilen sayıda terki olan. bk. Bektaşi tacı…
terlik bk. keten…
tevhid çekme
S. 892 · TRM_3461
Nachbareinträge im Lexikon:
tezkiye Kefenleme işi tamamlandıktan sonra Bakara sûresinin 255, 285, 286. ayetleri ile Fâtiha sûresi okunur, ardından salavat getirilerek tabuta konur. Kapak kapatıldıktan sonra tezkiye y…
tezkiye edilme Hakk’a yürüyenin iyi bir insan olduğunun söylenmesi, bu yolla Hakk’a yürüyenin temize çıkarılması.…
tığbend (tiğbend)
S. 893 · TRM_3465
Nachbareinträge im Lexikon:
tezkiye-i nefs etme bk. baş okutma tığbend (tiğbend):1. Bektaşilikte kurbanın yününden örülen ve bele bağlanan kuşak. Talib, babanın huzuruna götürülürken rehber, tiğbendini talibin boynuna takar. Bab…
tığ-ı batın Nereden geldiği bilinmeyen felaket.…
tığ-ı batın
S. 894 · TRM_3470
Nachbareinträge im Lexikon:
tiğ çalma Tasarlayarak adam öldürdüğü için düşkün olana ceza olarak kılıç vurma. Bile bile adam öldürmenin günahı değnek vurmakla ortadan kalkmaz; bu nedenle ona, kılıçla vurularak daha acıl…
tiğbend bk. tığbend…
torlaklar
S. 895 · TRM_3479
Nachbareinträge im Lexikon:
torlaklar Şeriat kurallarına, yaygın töre ve geleneklere aldırmazlıklarıyla bilinen, yün ya da at kılından dokunmuş giysiler giyen, gönül zenginliğini her şeyin üstünde tutan Kalenderi dervi…
tören Tarikat yaşamında önemli bir yeri bulunan bir olayı, bir günü kutlamak, bir kimseyi anıp ona saygı göstermek ya da bir hizmete, bir hizmetin aşamalarına başlamak için yapılan dini …
tuz
S. 902 · TRM_3496
Nachbareinträge im Lexikon:
türbedar postu Meydandaki on iki post sıralamasında yer alan Kara Donlu Can Baba makamı.…
ubeydullah Kerbelâ’da Hz. Hüseyin’in karşısında yer alan şahıs, Yezid’in kumandanı.…
uğundurma
S. 904 · TRM_3509
Nachbareinträge im Lexikon:
uluların sözü yere düşmez dünya durdukça Mana ve ömür zenginliğine sahip kişilerin nasihatleri dirilticidir, dünya devam ettikçe de diriltmeye devam edecektir. İşte bu sebeple uluların tecrübe ve akıl ürünleri, ihtiyaç du…
ulunun gönlü mum gibi gerek Bu söz, kalbi selim sahibi, şefkat, merhamet madeni olgun kişileri akla getirir. Kendisinden sürekli güller çıkan, ama üzerine çöp ve pislik atılan merhametli kişi mum gönüllüdür, …
üç terk
S. 910 · TRM_3536
Nachbareinträge im Lexikon:
üç yüz altmış altı uğrak Alevilerce, yılın günlerine ve bir inanışa göre bedendeki kemik, damar ve iliklerin sayısına uygun olarak tanınan üç yüz altmış tarikat makamıdır. Halife, pir, mürşit, rehber, musa…
üç yüz altmış menzil Güneşin kendi yörüngesi üzerinde dolaşırken geçtiği üçyüz altmış durak. Eskiden dünyanın değil de güneşin döndüğüne inanılırdı. Güneş dünya çevresinde üçyüz altmış gün dolaşır, her…
üçleme
S. 911 · TRM_3539
Nachbareinträge im Lexikon:
üçleme Bir şeyi üç kez yapmaya denir. Aleviler ve Bektaşiler, “mahabbet” dedikleri içkili mecliste, önce, meze almaksızın üç kadeh dem, yani rakı içerler. Saki, önce kadehi babaya sunar. …
üçler Alevilerde ve Bektaşilerde Üçler denilince şunlar akla gelir: 1. Allah-Muhammed-Ali’dir. Alevi-Bektaşi inancında evreni yöneten en üstte üç kişi vardır. Buna kutb denir. Kutbun sağ…
ümmeti naci
S. 913 · TRM_3547
Nachbareinträge im Lexikon:
ümmeti naci bk. fırka-i naci, güruh-i naci…
Ümmü Ebîha Hz. Fâtıma’nın künyesi. bk. Fâtıma…
Ümmü Ebîha
S. 914 · TRM_3556
Nachbareinträge im Lexikon:
Üzeyriyye Rıfaiyye tarikatının bir kolu. bk. Rıfailik…
vahdet Birlik, teklik, bir ve tek olma. Çeşitli anlamlarda kullanılır. 1. Tanrı’ya yakın olma, Tanrı ile bir olma. 2. Tanrı ile baş başa kalmak için uyku durumuna geçme, bir başına yalnız…
vâhid
S. 918 · TRM_3571
Nachbareinträge im Lexikon:
vâkıf-ı hal Tanrısal görünüşlerin sırlarını anlayan, bu görünüşler karşısında kendinden geçen kimse için kullanılır.…
vakit Zaman. Kulun üzerine gelen ilahi vâridât ve Rabbâni tecelliyatın zamanı. O vârid gelince, kulu tasarrufu altına alıp etkiler. Vârid havf ve hüzün gerektirirse kul korkar ve üzülür.…
vâsıl
S. 920 · TRM_3582
Nachbareinträge im Lexikon:
vasiyetnâme Öncelikle hukuki bir terim olarak karşımıza çıkan vasiyetnâme, kişinin ölümünden sonra yapılmasını istediği dileklerin yazıldığı manzum veya mensur eser. Vasiyet, tarih boyunca Tür…
vasiyetnâme vecd:1. Kendini Allah’a vererek derin bir coşkuya kapılma. 2. Sâlikin zorlaması, istemesi olmadan kalbe gelen hâl. Hakk’ın sırrına muttali olduğu zaman, ruhun ulaştığı huşûya denir…
velâyet-i amme
S. 926 · TRM_3599
Nachbareinträge im Lexikon:
veli Tanrı’nın ilgi, yardım ve sevgisini kazanmış kulu. Dilimizde ermiş anlamında kullanılır. Tasavvuf terimi olarak Allah’a karşı kulluğunda herhangi bir eksikliği bulunmayan kişi anla…
veliler şahı bk. şah-ı velayet.…
veliyyullah
S. 927 · TRM_3604
Nachbareinträge im Lexikon:
veliyyullah Tanrı dostu, ermiş, Tanrı’nın en sevdiği kul. Tanrı’nın velisi demektir. Bunun çoğulu, evliyaullah (Tanrı’nın velileri) şeklindedir. Bektaşilere göre bu velilerin sayısı 356’dır. E…
vihdet bk. uzlet…
vihdet
S. 928 · TRM_3611
Nachbareinträge im Lexikon:
vuslat Bir şeyin bir şeye ulaşması, bir şeye irtibat kurma, sonra onda yoğunlaşma. Hakk’a erme, kemâle erme, olgunlaşma, seyru sülûku tamamlama. İki sevgilinin birbirine kavuşması. Hakika…
yâ Bu harf insanı simgeler. “Yâ Rab” sözünün başında gelir. Yâ (ey, üstün) insan olarak yorumlanır. Tasavvufta “Yâ Allah, yâ Hû, yâ Pir, yâ Hz. Mevlânâ” örneklerinde olduğu gibi hitap…
yağmur duası kurbanı
S. 930 · TRM_3628
Nachbareinträge im Lexikon:
yas orucu bk. matem orucu…
yas tutma Herhangi bir yakınını kaybeden kişilerin, günlük yaşamdaki birçok ihtiyaçlarına belirli bir süre (bu eskiden 40 gün sürermiş) kısıtlama getirmesi. Cenaze yakınları bu süre boyunca …
yedi erkân
S. 933 · TRM_3644
Nachbareinträge im Lexikon:
yedi erkân Pir, rehber, mürşit, iki musahip ve eşlerinden oluşan kimselere verilen ad.…
yedi farz bk. üç sünnet-yedi farz…
yedi farz
S. 934 · TRM_3657
Nachbareinträge im Lexikon:
yedi yemeği Kimi Alevi bölgelerinde cenazenin defninden sonra yedinci gün ikram edilen yemeğe verilen ad.…
yedicilik bk. İsmaililik yediler:1. Sofilere göre, âlemi yöneten bir kişidir. Buna kutb denir. Bu kişi “Hakikat-i Muhammediye’ye mazhardır” yani onun gerçek görünüşüdür. Evren bu kişinin çev…
yedullah
S. 936 · TRM_3666
Nachbareinträge im Lexikon:
Yesevilik Ahmed Yesevi’ye nisbetle anılıp XII. yüzyılda Türkistan’da kurulan ve Türklerin manevi hayatı üzerinde yüzyıllar boyu önemli tesirler bırakmış olan bir tarikat. Hayatı ve düşüncele…
Yeseviyye bk. Yesevilik…
yeşil el
S. 938 · TRM_3672
Nachbareinträge im Lexikon:
yeşil kuş Alevilik ve Bektaşilikte inanca göre, Tanrı’nın gücü sınırsızdır. Bu inanca mensup olan insanlar bunu doğrulayan birçok mitoslar yaratmışlardır. Bunlardan biri Yeşil Kuş (Akkuş) ri…
yeşil yaprak Niyaz, nezir, adak. Mürşide –gönül almak kabilinden– teberrüken sunulan armağan.…
yezdan
S. 940 · TRM_3680
Nachbareinträge im Lexikon:
yezidi Yezid’e mensup demektir. Ayrıca Şeytan’ı, Muâviye’yi, Yezid’i kutsayan mezhebe de Yezidi mezhebi denir.…
Yezidilik Doğuşu XII ile XIII. yüzyıla kadar uzanan Yezidilik, her şeyden önce ismi ve menşei konusunda çok çeşitli görüşlerin ileri sürüldüğü bir grup. Yezidiliği, Orta Doğu’daki çeşitli di…
yıl kurbanı
S. 942 · TRM_3690
Nachbareinträge im Lexikon:
yıldız taşı Mücerret ikrarı veren, yani hiç evlenmemiş ve evlenmemeye de söz veren dervişlerin menguş takılmak için delinen kulaklarındaki deliğin küçülmemesi için geçici bir süre delinen yere…
yırtma bk. keten yirmi dört bacı:1. Hz. Hüseyin’in ve yakınlarının Kerbelâ’da şehit edilen eşlerine verilen ad. 2. Kerbelâ’da Hz. Hüseyin’in yanında bulunan, eşi, kızları, kız kardeşleri …
yol erbabı
S. 943 · TRM_3698
Nachbareinträge im Lexikon:
yol erbabı bk. yol ehli…
yol eri Allah’a giden yolda taliplere (müridlere) en güzel şekilde rehberlik edebilecek, onları yoldaki tehlike ve yol kesicilerden koruyup bir bir geçirecek ve yolun sonuna kadar ulaşmayı…
yol eri
S. 944 · TRM_3707
Nachbareinträge im Lexikon:
yol kardeşliği Aleviliğin temel kavramlarından biridir. İki Alevi ailesinin dünyada ve ahirette kardeş olmasıdır. Kan kardeşliğinin dışında ikinci bir kardeşlik düzeni oluşturulmuş ve buna da yol…
yol kardeşliği cemi Yol kardeşliği Alevilerde iki erkeğin veya çiftin dünya ahiret kardeşi olmalarıdır. Yol kardeşi olanlardan erkekler birbirlerine kardeş, eşlerine bacı diye seslenirler. Bunların ço…
yunma
S. 945 · TRM_3717
Nachbareinträge im Lexikon:
yoldan düşme İkrardan dönen, evlenilmesi yasaklanmış biriyle evlenen ya da zinada bulunan kimseye uygulanan, cemaatten sürekli kovulma cezası. yunma:1. Mürşidin gönlünü alıp suçuna göre bir mik…
Yunusiyye Yunus b. Abdurrahman’ın görüşlerini takip eden aşırı Şii gruplardan biri. Allah’ın Arş üstünde oturduğunu, O’nu oraya meleklerin çıkardığını ancak Allah’ın onlardan daha kuvvetli o…
Yunusiyye
S. 946 · TRM_3729
Nachbareinträge im Lexikon:
yüzünü yıkma Surat asma.…
zabitan Yöneticiler, tekkede birlik-düzenlik sağlamakla görevli kimseler. Genellikle Mevlevilikte geçen bir terimdir. Mevlevilikte tekkenin temelini matbah (aşevi) oluşturur. Aşçıbaşı adı …
zâhir âlemi
S. 948 · TRM_3746
Nachbareinträge im Lexikon:
zaviye nişîn Bir zaviyede posta oturan en üst yetkili.…
zebh Tarikat yolunda kurtuluşa ermek için nefsin isteklerinden sıyrılma, nefsi öldürme. Ancak bu, nefsi terbiye etme manasındadır. Hz. Muhammed’in “benim de nefsim vardı. Ancak o Müslüm…
Zemmiyye
S. 951 · TRM_3753
Nachbareinträge im Lexikon:
Zemmiyye Ali’yi ilah olarak gören aşırı Şii gruplardan biri. Ali’nin Muhammed’i peygamber yaptığını, Muhammed’in ise insanları Ali’ye bağlıyacağı yerde kendisine bağladığını iddia ederler. …
Zerdüştlük Eski İran dini. bk. Mecusilik, Mazdeizm…
Zerdüştlük
S. 952 · TRM_3761
Nachbareinträge im Lexikon:
zeydiyye-i halise Zeydiyye mezhebinin kurucusu Zeyd’in sağlığında kendisine katılanlara zeydiyye-i halise denir. bk. Zeydiyye…
Zeynel İmam Hüseyin’in oğludur. Altı yaşında iken Muaviye’nin torunu Mansur b. Ahmet tarafından Kerbelâ’da şehit edilmiştir. bk. on dört masum-u pak…
zindeği
S. 956 · TRM_3779
Nachbareinträge im Lexikon:
zuhur Açığa çıkma, meydana gelme. Tasavvufta müşahade yoluyla maddeden mücerret olarak temaşa edilen Hakk’ın nurları. Tecelli. bk. tecelli…
zulmet Varlıkların görünür duruma gelmeden önce bulundukları yer olduğuna inanılan ve karanlıklar ülkesi biçiminde bilinen, duyularla algılanamayan, görünmeyen, bilinmeyen alem.…
Zülfikar Çelebi (Yusuf Çelebi oğlu)
S. 957 · TRM_3791
Nachbareinträge im Lexikon:
Zülfikar Çelebi (Yusuf Çelebi oğlu) Hacı Bektaş Veli’den sonra posta oturan çelebilerdendir. 1605 tarihinde doğduğu rivayet edilir. Elli bir yaşında iken babasının vefatı üzerine yerine postnişin olur. On bir sene po…
Zülfikar Hz Muhammed’e Bedir Savaşı’nda gökten indirildiğine inanılan ve daha sonra Hz Ali’ye armağan ettiği, ucu çatallı kılıç. Bu kılıç Ali’nin yiğitlik simgesidir. Zülfikar, Alevi-Bektaş…
Zülfikar
S. 958 · TRM_3794
Nachbareinträge im Lexikon:
zülfikarnâme Bir şiir türü. Hz. Ali’nin kılıcı Zülfikâr’ı övmek için yazılmış şiirlere verilen ad. Daha çok Hz. Ali’nin yiğitliğini ve kılıcı Zülfikar’ın keskinliğini anlatır. Doğrusu Zülfekar’…
zülfikarnâme Bildiniz mi siz Yezid’in bağrının taş olduğun Zahiren İslamlığın batında kallaş olduğun Ta’n kılman dertler ile gözlerim yaşı olduğun Ayb görmen Dertlî‘nin sizler Kızılbaş olduğun …
zümre-i naci
S. 960 · TRM_3798
Nachbareinträge im Lexikon:
zümre-i nâzenin Zümre-i nâzenin ve tarik-i nâzenin, “Bektaşi tarikatı” anlamında kullanılır.…